ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

षष्ठाध्याये दशमः खण्डः । २२३
दधाति । मित्रावरुणयोः प्राणापानयोश्च कः सम्बन्ध इत्युच्यते 'मैत्रमह-
र्वारुणी रात्रि' रिति श्रुत्यन्तरात्, मित्रावरुणयोरहोरात्ररूपत्वम् । अहुरेव
प्राणो रात्रिरपान' इति श्रुत्यन्तरात्तयोः प्राणापानात्मकत्वम् । एवं परम्प-
रया मित्रावरुणौ प्राणापानौ अतस्तद्युक्ता प्रतिपत्तस्योचितेत्यर्थः ॥५॥
अनृताभिशस्तस्य प्रतिपदमाह—
अपघ्नन्पवते मृधोपसोमो अराव्ण इत्यनृतमभिश-
स्यमानाय प्रतिपदं कुर्यात् ॥ ६ ॥
स्पष्टम् ॥ ६ ॥
कथमनेन स्तोत्रेण यजमानस्याभिशंसनमपहतं भवतीत्यत्राह—
अरावाणो वा एते येऽनृतमभिशꣳसन्ति तानेवा-
स्मादपहन्ति ॥ ७ ॥
अनृताभिशंसका एवारावाणो अरावतः अराव्णः 'अपघ्नन्पवते
मृधोपसोम' इति श्रूयमाणप्रतिपत्तित्वं प्रयुञ्जान उद्गाता अस्माद्यजमा-
नात् तानेवारातीनेवापहन्ति ॥ ७ ॥
तृतीयपादोऽपि तस्यानुगुण इत्याह—
गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतमिति पूतमेवैनं यज्ञियमिन्द्र-
स्य निष्कृतं गमयति ॥ ८ ॥
अस्मिन्पाद इन्द्रस्य निष्कृतं संस्कृतस्थानं गच्छन् 'अरावत' इति
श्रूयते । अतोऽभिशंसनात् पूतं यज्ञियं यज्ञार्हं एनं यजमानमेव निष्कृत-
मिन्द्रस्य स्थानं गमयत्युद्गाता ॥ ८ ॥
अथ क्षत्रियस्य प्रयोगे प्रतिपदमाह—
वृषा पवस्व धारयेति राजन्याय प्रतिपदं कुर्याद्वृ-
षा वै राजन्यो वृषाणमेवैनं करोति ॥ ९ ॥
राजन्याय अभिषिक्तक्षत्रियाय यजमानाय । अत्र वृषेति श्रूयते राज-
न्योऽपि अभिमतवर्षणाद्वृषैव । अत एतत्प्रयोगेनैनं वृषाणं करोति ॥९॥
अथ द्वितीयपादस्यानुकूलतामाह—
मरुत्वते च मत्सर इति मरुतो वै देवानां विशो
विशमेवास्मा अनु नियुनक्त्यनपक्रामुकाऽस्माद्विड्-
भवति ॥ १० ॥
अस्मिन् पादे मरुच्छब्दः श्रूयते मरुतश्च देवानां विशस्तथा सति