ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२२२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
अथ दशमः खण्डः ।
अथ दीक्षितानां मध्ये यः कश्चिद्दीक्षितः प्रमीयते एतत्तेषां प्रयोगे
प्रतिपदमाह ।
अग्न आयूंषि पवस इति प्रतिपदं कुर्याद्येषां
दीक्षितानां प्रमीयते ॥ १ ॥
स्पष्टम् ॥ १ ॥
अस्य तद्योग्यतामाह—
अपूता इव वा एते येषां दीक्षितानां प्रमीयते
यद्येषाऽग्निपावमानी प्रतिपद्भवत्यग्निरेवैनान्निष्टपति पव-
मानः पुनाति ॥ २ ॥
येषां दीक्षितानां मध्ये यः कश्चित्प्रमीयते स एते सर्वेऽप्यपूता इव
वै अपूता एव खलु सहाधिकारात्। तथा सति यत् यद्येषाग्निपावमानी
अग्निपावमानीदेवताका 'अग्न आयूंषी'त्येषा प्रतिपद्भवति तदग्निरेव
एनान् यजमानान्निष्टपति निःशेषेण सन्तापयत्युद्यापनार्थम्। तान्निष्टप्तान्
पवमानो देवः पुनाति शुद्धान् करोति ॥ २ ॥
तत्र आयुःशब्दोऽपि तेषामुचित इत्याह—
यदायूंषीत्याह य एव जीवन्ति ते ष्वायुर्दधाति ॥३॥
यद्यस्मादायूंषीति प्रत्याहोद्गाता अतो य एव जीवन्ति यजमानास्ते-
षु सर्वेष्वपि यजमानेष्वायुः शतसंवत्सरलक्षणं दधाति ॥ ३ ॥
तत्पदपाठेन दीर्घरोगिणः प्रयोगे प्रतिपदमाह—
आ नो मित्रावरुणेति ज्योगमयाविने प्रतिपदं
कुर्यात् ॥ ४ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ ४ ॥
अस्यास्तद्योग्यतामाह—
अपक्रान्तौ वा एतस्य प्राणापानौ यस्य ज्योगा-
मयति प्राणापानौ मित्रावरुणौ प्राणापानावेवास्मि-
न्दधाति ॥ ५ ॥
यस्य यजमानस्य ज्योगामयति दीर्घरोगो भवति एतस्य प्राणा-
पानावपक्रान्तौ। प्राणापानयोर्हि साम्ये आरोग्यं भवति । तथा सति
यदेषा मैत्रावरुणी प्रतिपद्भवति तेन प्राणापानावेवास्मिन् आमयाविनि