ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२०२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
अथ सप्तमः खण्डः ।
अथ प्रवृत्तहोमस्य यौ "सूर्यो मा बेकुरे"त्यादिकौ मन्त्रौ तयोर्द्वितीय-
मन्त्रसाध्यहोमं विधातुमाख्यायिकामाह—
बृहस्पतिर्व्वै देवानामुदगायत्तꣳ रक्षाꣳस्यजिघाꣳ-
सन् स य एषां लोकानामधिपतयस्तान् भागधेयेनोपा-
धावत् ॥ १ ॥
बृहस्पतिर्मन्त्राभिमानी एतन्नामको देवः देवानां यज्ञे पूर्वमुद्गा-
यत् औद्गात्रमकरोत् तं तथा कुर्वाणं रक्षांस्यजिघांसन् हन्तुमैच्छन्
स बृहस्पतिः एषां पृथिव्यादीनां लोकानां येऽधिपतयोऽभ्यायँस्तान्
भागधेयेन वक्ष्यमाणमन्त्रसाध्यहोमलक्षणेन भागधेयेनोपाधावत् अप्री-
णयदित्यर्थः ॥ १ ॥
इदानीं समन्त्रकं होमं विधत्ते—
सूर्य्यो मा दिव्याभ्यो नाष्ट्राभ्यः पातु व्वायुरन्तरिक्षा-
भ्योऽग्निः पार्थिवाभ्यः स्वाहेति जुहोति ॥ २ ॥
मन्त्रस्तु पूर्वमेव व्याख्यातः । उक्तमन्त्रो भागत्रयेण कर्त्तव्यः ॥ २ ॥
अथ मन्त्रस्य तात्पर्य्यमाह—
एते वा एषां लोकानामधिपतयस्तान् भागधेयेनो-
पासरत् ॥ ३ ॥
य एषां भूरादीनां लोकानामधिपतयः त एते वै निर्द्दिष्टाः सूर्य्या-
दयः खलु । तथाहि तिस्र एव देवताः क्षित्यन्तरिक्षद्युस्थानाः अग्निर्व्वायुः
सूर्य्य इति तान् भागधेयेन तदुचितभागप्रदानेन उपासरत् अनुसृतवान्
भवति । यतस्ते प्रीता रक्षःकृतोपद्रवं पर्य्याहरन् । अत इदानीमप्युद्गातृभि-
रेतत्कर्त्तव्यमित्यभिप्रायः ॥ ३ ॥
वेदितुः फलमाह—
करोति व्वाचा व्वीर्य्यन्न सदस्यामार्त्तिमार्च्छति य
एवँव्वेद ॥ ४ ॥
वाचा वीर्य्यकरणन्नाम वेदशास्त्रादिना स्वसामर्थ्यप्रकटनम् ॥ ४ ॥
अथ बेकुरेत्यनेनाप्युक्तं प्रवृत्तहोमं विधातुमाख्यायिकामाह—
वाग्वै देवेभ्योऽपाक्रामत्तां देवा अन्वमन्त्रयन्त सा
ऽब्रवीद्भागास्मि भागधेयम्मेऽस्त्विति कस्ते भागधेयं