ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

पञ्चमाध्याये दशमः खण्डः । १७१
अन्येऽपि गुणा अस्मिन् पक्षे सन्तीत्याह-
तेषां पूर्वपक्षे सुत्या सम्पद्यते पूर्वपक्षे मासाः
सन्तिष्ठमाना यन्ति पूर्वपक्ष उत्तिष्ठन्ति तानुत्तिष्ठतः
पशव ओषधयोऽनूत्तिष्ठन्ति तान्कल्याणी वागभिवद-
त्यरात्सुरिमे सत्रिरण इति ते राध्नुवन्ति ॥ १४ ॥
तेषामेकादश्यां दीक्षमाणानां सुत्या सोमयागः पूर्वपक्षे सम्पद्यते ।
सत्राणां सर्वेषां द्वादशोपसदः तत्राष्टमीप्रभृति द्वादशसु गतासु त्रयोद-
शी शुक्लपक्षपञ्चमी तस्यां प्रथमोऽतिरात्र इति पूर्वपक्षे सुत्या प्रारभ्यत
इत्यर्थः । त्रिंशता त्रिंशताऽहोभिर्मासेषु सन्तिष्ठमानेषु पूर्वपक्ष एव
सर्वमासाः सन्तिष्ठमाना यन्ति वर्त्तन्ते । एवं द्वादशसु मासेषु गतेषु
पूर्वपक्ष एव सत्रादुत्तिष्ठन्ति । तानुत्तिष्ठतः सत्रादुत्थानं कुर्वतो यज-
मानाननु पश्चात् पशव ओषधयश्चोत्तिष्ठन्ति उर्द्धं रोहन्ति । तान्यजमा-
नान् कल्याणी शोभना वाक् यशस्करी वाक् वदति । किमिति इमे सत्रि-
णो यजमानाः अरात्सुः समृद्धा अभवन्निति तदनन्तरन्ते सत्रिरणो रा-
ध्नुवन्ति समृद्धा भवन्ति ॥ १४ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे पञ्चमाध्यायस्य नवमः खण्डः !
अथ दशमः खण्डः ।
उक्तो गवामयनस्य दीक्षाकालः । अथ तस्मिन्नेव गवामयने विकल्पे-
न मासि मास्येकमहरुत्सृजेयुरिति विधास्यन्नाह-
आ वा एते सव्ँवँत्सरं प्याधयन्ति य उत्सृजन्ति ॥१॥
ये अहान्युत्सृजन्ति एते संवत्सरमाप्याययन्ति । छिद्रवान् हि देहो
रसादिभिरायत्तो भवति एवमेव संवत्सरमध्ये एवमनुशिष्टः संवत्स-
रेऽपि तदन्तर्भवति । ततः केषाञ्चिदह्लामुत्सर्गस्य संवत्सरछिद्रवत्त्वेनाप्या-
यितो भवति ॥ १ ॥
अनुत्सर्गे बाधमाह-
यथा वै दृतिराध्मात एवँसंवँत्सरोऽनुत्सृष्टो यन्नो-
त्सृजेयुरमेहेन प्रमायुकाः स्युः ॥ २ ॥
यथा चर्ममयो दृतिराध्मातः छिद्रराहित्येन वायुना पूरितः एव-
महामुत्सर्जनाभावे संवत्सरोऽप्याध्मातो भवति । एवं स्थिते यद्यदहानि
नोत्सृजेयुः अमेहेन आध्मानकृतेन उदावर्त्ताख्येन रोगेण प्रमायुकाः मर-
णशीलाः स्युर्भवेयुः सत्रिरणः । अतोऽहरुत्सर्गः कर्त्तव्य इत्यर्थः ॥ २ ॥