ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

१६४ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
यद्गौरीवितं साम एतत् खलु यज्ञस्य यज्ञसम्बन्धि श्वस्तनं श्वः पर-
स्मिन् दिने भवं पूर्वापरयोरह्नोः सन्धायकमित्यर्थः । यद्यदि तद्गौरीवित-
मनुत्सृजेयुः परित्यजेयुः तदा सत्रिणोऽश्वस्तनाः उत्तरकाले सम्बन्ध-
हिताश्च अप्रजसः प्रजारहिताः स्युर्भवेयुः । अतोऽन्वहं कर्त्तव्यमित्यर्थः ५॥
प्रकारान्तरेण प्रशंसति—
सं वा अन्यो यज्ञस्तिष्ठत इत्याहुर्वागेव न सन्ति-
ष्ठत इति यद्गौरीवितमन्वहं भवति वाचमेव तत्पुनः
प्रयुञ्जते ॥ ६ ॥
अन्यो वाग्रहितो यज्ञः सन्तिष्ठते वै परिसमाप्त एव भवतीति ब्रह्म-
वादिन आहुः तथा अन्येषु सन्तिष्ठमानेष्वपि वागेव न सन्तिष्ठत इत्या-
हुर्यस्मादेवं तस्माद्गौरीवितं वाचः स्वरात्मकं सामान्वहं भवति तत्तेन ।
असंस्थितां पुनः प्रयुञ्जते श्वस्तनाभावाय गौरीवितं साम प्रत्यहमनु-
ष्टुप्सु कर्त्तव्यमित्युक्तं भवति । अत एतत् आद्यन्ते अहनी मुक्त्वा अन्ये-
षु मध्यवर्त्तिष्वहःसु कर्त्तव्यमिति ज्ञायते ॥ ६ ॥
अथ सुज्ञानाख्यं सामान्वहं कार्य्यमिति विधित्सुस्तस्य निधनं
विदधाति—
स्वर्णिधनमन्वहं भवति ॥ ७ ॥
'सोमः पुनानं ऊर्मिणे'त्यस्यां योनावुत्पन्नं सुज्ञानं तस्योपेति निधनं
तस्य स्थाने स्वरिति निधनं कर्त्तव्यमित्यर्थः । तथा च सूत्रकृतोक्तं 'उपा-
स्थानेष्वन्यानि निधनानि स्वरानादेशे तथा स्वराणि स्युरि'ति प्रकृत्य
स्वरसकाशात्ते दैवोदाससुज्ञानयोश्चेति ॥ ७ ॥
अथैतत् प्रशंसति—
देवक्षेत्रं वा एतेऽभ्यारोहन्ति ये स्वर्णिधनमुपयन्ति
स उ वै सत्रिणः सत्रमुपनयेदित्याहुर्य एनान्देवक्षेत्रम-
भ्यारोहयेदिति न वै देवक्षेत्र आसीन आर्त्तिमार्च्छति
यत् स्वर्णिधनमन्वहं भवति नैव काञ्चनार्त्तिमार्च्छन्ति ॥ ८ ॥
ये स्वर्णिधनमुपयन्ति उपगच्छन्ति प्रयुञ्जते इत्यर्थः । एते देवक्षेत्रं
देवानां स्थानं स्वर्गशब्दवाच्यमेवाभ्यारोहन्ति । अपि च य उद्गातादि-
रेतान् यजमानान् देवक्षेत्रं स्वर्णिधनेनाभ्यारोहयेत् । इतिर्हेतौ अतः
कारणात् स एव सत्रिणो यजमानान् सत्रमुपनयेत फलप्रदानशक्तं
सम्पूर्णप्रयोगं प्रापयेदित्याहु र्ब्रह्मवादिनः । किञ्च न वै खलु देवक्षेत्रे देवा-