ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

[Page Header]
१६६ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

प्रशꣳसति यदेवैषां सुष्टुतꣳसुशस्तं तत् सोऽभि-
गृणाति ॥ १३ ॥
अभिगरः स्तोता, अपगृणाति अपवदतीति अपगरो निन्दिता, ता-
वुभौ आनीतौ भवतः । तयोरन्यः शूद्रः एनान् सत्रिणो निन्दति एतैः
सम्यङ्नानुष्ठितमित्यपवदति । तथा अन्यो ब्राह्मणः एनान् प्रशंसति एषां
सत्रिणां सम्बन्धि सुष्टुतं शोभनं स्तवनं सुशस्तं सुशसनं च यदस्ति
तदेवासावभिगृणाति ॥ १३ ॥
अथ चर्मनिमित्तं ब्राह्मणशूद्रयोर्विवादं विधत्ते—
शूद्रार्यौ चर्मणि व्यायच्छेते तयोरार्यं वर्णमु-
ज्जापयन्ति ॥ १४ ॥
शूद्रश्चार्यश्चोभौ चर्मणि परिमण्डले आदित्यप्रतिरूपे निमित्ते व्या-
यच्छेते व्यायमनं विविधमाकर्षणम्मदीयम्मदीयमिति तत् कुरुतस्त-
योर्मध्ये आर्य्यं वर्णं ब्राह्मणजातिमुज्जापयन्ति यथा ब्राह्मणो जयेत् त-
था कुर्युरित्यर्थः ॥ १४ ॥
तदेतत् स्तौति—
देवाश्च वा असुराश्चादित्ये व्यायच्छन्तस्तन्देवा
अभ्यजयꣳस्ततो देवा अभवन् । परासुरा अभवन्नात्मना
परास्य भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १५ ॥
पुरा वै देवाश्चासुराश्चासावादित्योऽस्माकमेवेति तस्मिन् आदित्ये
विषये व्यायच्छन्तः विवादं कृतवन्तः। तमादित्यं देवा अभ्यजयन्। असु-
राः पराभवन् जयं न प्राप्तुवन् । स्पष्टमन्यत् ॥ १५ ॥
ब्राह्मणस्य जयो यथा स्यात् तथा कर्त्तव्यमित्युक्तं, तदेव प्रशंसति—
यदार्य्यं वर्णमुज्जापयन्त्यात्मानमेव तदुज्जापयन्ति ॥१६॥
आर्य्यं ब्राह्मणं वर्णमुज्जापयन्तीति उत्कर्षेणामुं प्रापयन्तीति यत्
तत्तेन सत्रिण आत्मानमेव उज्जापयन्ति । जयतेर्णिच् ‘क्रीङ्जीनां णावि’-
त्यात्वे 'अर्त्ति ह्री व्ली'त्यादिना पुगागमः ॥ १६ ॥
व्यायमनहेतुभूतस्य चर्मणः किञ्चिद्गुणं विधाय प्रशंसति—
परिमण्डलञ्चर्म भवत्यादित्यस्यैव तद्रूपं क्रियते ॥ १७ ॥
तच्चर्म परितः कृतमण्डलाकारं भवति । तत्तेन आदित्यस्यैव रूप-
मस्मिन् चर्मणि क्रियते । आदित्ये हि पुरा देवानां व्यायमनं कृतमि-
त्युक्तम् अत एवैतच्चर्म आदित्यप्रतिरूपकं भवति ॥ १७ ॥