ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

चतुर्थाध्याये नवमः खण्डः । १३३

अस्य च स्तोत्रस्य त्रिक एव स्तोम इति तत्संख्यया प्रशंसति—
तिसृभिः स्तुवन्ति त्रय इमे लोका एष्वेव लोकेषु
प्रतितिष्ठन्ति ॥ ७ ॥
स्तोत्रीयासु त्रिसंख्यायोगात् त्रिष्वपि लोकेषु प्रतितिष्ठन्तीत्यर्थः ॥७॥
अध्वर्युणा स्तोत्रोपाकरणं मनसा कर्त्तव्यमिति विधत्ते—
मनसोपावर्त्तयति ॥ ८ ॥
असर्ज्सर्जीत्यादिकमुपावर्त्तध्वमित्यन्तं स्तोत्रोपाकरणं मन्त्रम्म-
नसा जपेदित्यर्थः ॥ ८ ॥
तथोद्गातॄणामपि हिङ्कारप्रस्तावादिकमपि मनसैव कर्त्तव्यमि-
ति विधत्ते—
मनसा हिङ्करोति मनसा प्रस्तौति मनसोद्गायति
मनसा प्रतिहरति मनसा निधनमुपयन्त्यसमाप्तस्य
समाप्त्यै ॥ ९ ॥
“सर्वे निधनम्”इति वचनादत्र निधनमुपयन्तीति बहुवचनम् एतच्च
मनसा करणं यज्ञे यत्किञ्चिदसमाप्तमनुष्ठानेनानवाप्तमस्ति तस्य सर्वस्य
समाप्त्यै समापनाय भवति ॥ ९ ॥
असमाप्तसमापनं लोके प्रसिद्धमित्याह—
यद्वै वाचा न समाप्नुवन्ति मनसा तत्समापयन्ति॥१०॥
यत् खलु वाचा वाक्येन लौकिकाः पुरुषाः समाप्तुं न शक्नुवन्ति
मनसैव तत्समापयन्ति ॥ १० ॥
स्तोत्रस्थानस्य परिश्रयणं विधत्ते—
परिश्रिते स्तुवन्ति ब्रह्मणः परिगृहीत्यै ॥ ११ ॥
परिश्रिते कटादिभिरावेष्टिते स्थाने स्तुयुः । तच्च परिश्रयणं ब्रह्मणः
स्तोत्रात्मकस्य परिगृहीत्यै परिग्रहणाय बहिर्गमनाभावाय भवति ॥११॥
अथ ब्रह्मोद्यं विधत्ते—
ब्रह्मोद्यँवदन्ति ब्रह्मवर्चस एव प्रतितिष्ठन्ति ॥ १२ ॥
अथ सूत्रकारः गायत्रीं त्रिर्ब्रूयुरिति धानञ्जय्यश्चतुर्होतारमभिप्रेत्यै-
तदिति गौतमः, तर्कं वा कथयेयुर्यथाश्वत्रिरात्र इति षाण्डिः, तत्सवि-
तुर्व्वरेण्यमित्येषा गायत्री साक्षाद्ब्रह्मणः प्रतिपादिका तस्यास्त्रिर्वचनं ब्र-
ह्मोद्यमिति धानञ्जय्यस्य मतम्। चित्तिस्स्रुक् चित्तमाज्यमित्यादिकाः पञ्चा-
नुवाकाः चतुर्होतारोऽध्वर्युभिः समाम्नाताः तेषामाद्यं स्तुत्यनुशंसनाय
होता व्याचक्षत इति विधास्यते तदेवाख्यानं ब्रह्मोद्यमिति गौतमः, यथा
१२