ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

चतुर्थाध्याये नवमः खण्डः । १३१
प्रजाश्चान्तरिक्षायतना अवकाशमन्तरेण सञ्चरणानुपपत्तेस्तासां तदा-
यतनत्वं तथा सति आयतनभूताद् वामदेव्यादुत्तिष्ठन्त आयतनं प्रजाना-
मायतनं स्थानम् अन्तरिक्षात्मकम् अभिलक्ष्योत्तिष्ठन्ति प्रजानामायत-
नत्वं लभन्त इत्यर्थः ॥ १३ ॥
अथ स्तोत्रीयाक्षरसंख्यया प्रशंसति—
त्रयस्त्रिꣳशदक्षरासु भवति त्रयस्त्रिꣳशद्देवतास्वेव
प्रतिष्ठा॒योत्ति॑ष्ठन्ति ॥ १४ ॥
“अग्निं नर” इत्याद्यासु त्रयस्त्रिंशदक्षरासु वामदेव्यं भवति । देव-
तासु त्रयस्त्रिंशत्, तथा सति स्तोत्रीयाक्षरसंख्यया देवतास्वेव प्रति-
ष्ठायोत्तिष्ठन्ति ॥ १४ ॥
अथ वामदेव्यं बहुधा प्रशंसति—
प्राजापत्यं वै ऽव्वामदेव्यं प्रजापतावॆव प्रतिष्ठा॒यो-
त्तिष्ठन्ति पशवो वै ऽव्वामदेव्यं पशुष्वेव प्रतिष्ठा॒योत्ति॑-
ष्ठन्ति ॥ १५ ॥
वामदेव्यं हि कयानश्चित्र इत्यानिरुक्तदेवतायां तस्यामृच्युत्पन्न-
मनिरुक्ता च प्राजापत्या अतस्तत्रोत्पन्नं वामदेव्यमिति प्राजापत्य-
मित्यव्यते पशुसाधनत्वात् शान्तिहेतुत्वाच्च वामदेव्यस्य तच्छब्दत्वं,
स्पष्टमन्यत् ॥ १५ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे चतुर्थाध्यायस्य अष्टमः खण्डः ।
अथ नवमः खण्डः ।
अहर्गणेष्वन्त्यान्यह्रान्युद्वसानीयान्तानि पत्नीसंयाजान्तानीतराणि
अस्मिन् दशमेऽहनि पत्नीसंयाजेभ्य ऊर्ध्वमपि मानसस्तोत्रादयः केचित्
धर्मा अनुष्ठेयाः । तानत्र विधास्यन् आदावाहवनीयोपस्थानं विधत्ते—
पत्नीः संयाज्य प्राञ्च उदेत्यायꣳसहस्रमानव इत्य-
तिच्छन्दसाऽऽहवनीयमुपतिष्ठन्ते ॥ १ ॥
पत्नीसंयाजान् कृत्वा प्राञ्चः प्राङ्मुखाउदेत्य प्राग्वंशान्निर्गम्य मानसेन
स्तोष्यतः ‘अयꣳसहस्रमानव’ इति अतिच्छन्दसा अतिच्छन्दस्यृचि गी-
तेन गौरिति निधनवता उद्गातारः त्रय आहवनीयमुपतिष्ठन्ते । नन्वत्राति-
च्छन्दसेति ऋच एव करणता श्रूयते न साम्नः, अतः कथं साम्नोपस्था-
नमुच्यते, यस्मात सूत्रकारएवमुक्तवान् आहवनीयं गत्वाऽयꣳसहो हा-