ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

. १३० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
अथ वामदेव्यस्तुत्यर्थं ब्रह्मवादिनां विचारं दर्शयति—
ब्रह्मवादिनो ऽवदन्ति यतः सत्रादुदस्थाता३श्स्थि-
ता३रिति ॥ ११ ॥
यतो गच्छतः सत्रात् किमेते सत्रिण उदस्थाता उत्तिष्ठन्ति उत
स्थितात् सत्रादिति ब्रह्मवादिन आहुः । उभयत्र विचार्य्यमाणानामिति
प्लुतिः, तिष्ठतेर्लुङ्लङिति वर्त्तमाने लुङ् प्रत्ययेन मध्यमः ॥ ११ ॥
तत्र केचन यतः सत्रादुत्तिष्ठन्ति केचित् स्थितादिति तदुभयं वि-
विच्य दर्शयन् फलमपि तयोः दर्शयति—
ये रथन्तरेण स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति ते यत उत्तिष्ठन्ति
तान् ब्रूयादप्रतिष्ठाना भविष्यन्तीति ये बृहता स्तुत्यो-
त्तिष्ठन्ति ते स्थितादुत्तिष्ठन्ति तान् ब्रूयात् स्थायुकैषाँ-
श्रीर्भविष्यति न वसीयाँसो भविष्यन्तीति ॥ १२ ॥
ये रथन्तरमग्निष्टोमसाम कृत्वा तेन स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति ते यतो यतः
गच्छतः सत्रात् उत्तिष्ठन्ति । रथन्तरं हि माध्यन्दिने सवने बृहतः पूर्वं
प्रयुज्यते तस्मिन् समये गच्छत्येव यज्ञो न समाप्यत इति गच्छंत एव
सत्रादुत्तिष्ठन्ति तान्यदि कश्चिद् ब्रूयात् अप्रतिष्ठानाः प्रतिष्ठारहिताः एते
सत्रिणो भविष्यन्ति तथैव तेषां फलं स्यादिति शेषः । ये बृहदग्निष्टोम-
साम कृत्वा तेन स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति रथन्तरप्रयोगावस्थायां बृहता स्थित-
त्वात् ते स्थितादेव सत्रादुत्तिष्ठन्ति तान्यदि कश्चिद् ब्रूयात् स्थायुका
स्थितिशीलास्य श्रीर्भविष्यति नोत्तरोत्तरं वर्द्धते अतो न वसीयांसः
श्रेयांसो भविष्यन्तीति तदपि फलं तथैव स्यादित्यर्थः । तस्मादु-
भयमग्निष्टोमसाम न कार्यमित्युक्तं भवति अतो वामदेव्येन स्तुत्वोत्थे-
यमिति ॥ १२ ॥
पूर्वोक्तमेव पक्षे निगमयति—
ये व्वामदेव्येन स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति ते सतः सदभ्युत्ति-
ष्ठन्ति पूर्णात्पूर्णमायतनादायतनमन्तरिक्षायतना हि
प्रजा ॥ १३ ॥
ये वामदेव्येन स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति ते सतः सारात् सारमभिलक्ष्योत्ति-
ष्ठन्ति वामदेव्यादिकात् पूर्वोक्तात् सतः सारात् उत्तिष्ठन्तः सत्फलं
लभन्त इत्यर्थः । तथा पूर्णाच्चास्मादुत्तिष्ठन्तः पूर्णफलं प्राप्नुवन्ति
तथा 'अन्तरिक्षं वै वामदेव्यमि'ति श्रुतेर्वामदेव्यमन्तरिक्षात्मकमायतनं