तैत्तिरीयोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)
Taittiriya Upanishad with Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)
पृष्ठ 32, कुल 261 में से
संदर्भ में पढ़ें२६ तैत्तिरीयोपनिषद् [ वल्ली १
[संस्कृत-भाष्यम्]
चक्षिङो वा ख्याञादिष्टस्य
व्याङ्पूर्वस्य व्यक्तवाक्कर्मण एत-
द्रूपम् ।
तत्र वर्णोऽकारादिः, स्वर
उदात्तादिः, मात्रा ह्रस्वाद्याः, बलं
प्रयत्नविशेषः, साम वर्णानां मध्य-
मवृत्त्योच्चारणं समता, सन्तानः
सन्ततिः संहितेत्यर्थः । एष हि
शिक्षितव्योऽर्थः । शिक्षा यस्मिन्न-
ध्याये सोऽयं शीक्षाध्याय इत्येव-
मुक्त उदितः । उक्त इत्युपसं-
हारार्थः ॥ १ ॥
[हिन्दी-अनुवाद]
'व्याख्यास्यामः' यह पद 'वि' और 'आङ्' उपसर्गपूर्वक 'चक्षिङ्' धातुके स्थानमें वैकल्पिक 'ख्याञ्' आदेश करनेसे निष्पन्न होता है । इसका अर्थ स्पष्ट उच्चारण है ।
तहाँ अकारादि वर्ण, उदात्तादि स्वर, ह्रस्वादि मात्राएँ, [ वर्णोंके उच्चारणमें ] प्रयत्नविशेषरूप बल, वर्णोंको मध्यम वृत्तिसे उच्चारण करनारूप साम अर्थात् समता तथा सन्तान—सन्तति अर्थात् संहिता—यही शिक्षणीय विषय है । शिक्षा जिस अध्यायमें है उस इस शिक्षा-अध्यायका इस प्रकार कथन यानी प्रकाशन कर दिया गया । यहाँ 'उक्तः' पद उपसंहारके लिये है ॥ १ ॥
इति शीक्षावल्ल्यां द्वितीयोऽनुवाकः ॥ २ ॥