तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

कृष्णयजुर्वेदीयं
तैत्तिरीयब्राह्मणम्
(श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्)
भाग 1
प्रो० पुष्पेन्द्र कुमार
नाग प्रकाशक

तैत्तिरीयब्राह्मणम्
(श्रीमत्सायणाचार्यविरचित भाष्यसम्मतम्)
प्रो० पुष्प कुमार
भाग I
NAG PUBLISHERS

Digitized by Madhuban Trust, Delhi
Taittiriya Brahmana is related
to Taittiriya Samhita of Kṛṣṇa
Yajurveda. It may be called the
extention of Taittiriya Samhita.
Scholars agree that it is the oldest
available Bramana Grantha. Its text
is accented like Śatapath
Brahmana. The vacabulary and
syntax also prove it the oldest one.
The Sāyaṇāchārya has written his
Bhāsya first of all on this
Brahmana. The Taittiriya Samhita
and Taittriya Brahmana both the
works are popular throughout the
South India. It has three Kaṇḍas
and each Kaṇḍa is again devided
into Adhyayas. The first and
second Kaṇḍa are comprised of
eight Adhyayas while third one
has twelve chapters.
This Brahmana Granth
explains in details the performance
of Agnyādhana, Vajpeya, Soma-
yagas, Rajsūya, Sautramani
sacrifices, all mentioned in
Taittriya Samhita. The
Purushamedha sacrifice is a
speciality of this Brahamana. It
discuses in detail the rights and
duties of four varnas and
Ashramas respectively. Pashu-
yagas and Iṣṭis are discussed
elaborately. It is also very rich in
old stories called Akyanas. The
story of Bharadvaja, Nachiketa,
Prahlada, Agastya are the main
Akhyanas. Similarly Upakhyanas
of Śita, Savitri and Usha are
mainly the love stories, which
make the book very interesting. In
the second Kaṇḍa an elaborate
discussion is given about the
creation of the world. The
publication of this Brahmana will
surely be of much interest of the
Vedic scholars in India and
abroad.

Digitized by Madhuban Trust, Delhi
CC-0. Shri Vipin Kumar Col. Deoband. In Public Domain.

Digitized by Madhuban Trust, Delhi
CC-0. Shri Vipin Kumar Col. Deoband. In Public Domain.

Digitized by Madhuban Trust, Delhi
कृष्णयजुर्वेदीय
तैत्तिरीयब्राह्मणम्
भाग १
CC-0. Shri Vipin Kumar Col. Deoband. In Public Domain.

Digitized by Madhuban Trust, Delhi
CC-0. Shri Vipin Kumar Col. Deoband. In Public Domain.

कृष्णयजुर्वेदीयं
तैत्तिरीयब्राह्मणम्
(श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्)
भाग १
सम्पादकः
प्रो० पुष्पेन्द्र कुमार
नाग प्रकाशक
११ ए/यू० ए० जवाहर नगर,
दिल्ली-११०००७

THIS PUBLICATION HAS BEEN BROUGHT OUT WITH THE FINANCIAL
ASSISTANCE FROM RASHTRIYA SANSKRIT SANSTHAN, NEW DELHI.
NAG PUBLISHERS
(i) 11A/U.A. (Post Office Building), Jawahar Nagar,
Delhi 110 007.
(ii) Sanskrit Bhawan, 12,15, Sanskrit Nagar,
Plot No. 3, Sector-14, Rohini, New Delhi - 110 085
(iii) Jalalpur Mafi, Chunar, Dist. Mirzapur, U. P.
© Author
ISBN : 81-7081-395-6 (Set)
ISBN : 81-7081-396-4 (Vol. 1)
FIRST EDITION : 1998
Price : 300.00 (3 Vols.)
PRINTED IN INDIA
Published by Surendra Pratap for Nag Publishers,
11A/U.A., Jawahar Nagar, Delhi-110007
and printed at G. Print Process, 308/2,
Shahzada Bagh, Dayabasti, Delhi-110035.
Laser Typesetting by Compu-Media,
43, Bunglow Road, Kamla Nagar, Delhi-110 007.

प्राक्कथनम्
'ब्रह्मणोऽयमिति ब्राह्मणम्' इति व्युत्पत्या (ब्रह्मन् + अण्) ब्राह्मण संज्ञया
तस्य साहित्यस्य संज्ञानं भवति यत्तु संहितानन्तरं लिखितमासीत्, अपरं च येषु
ग्रन्थेषु यज्ञीयकृत्यानां यागानां चाशेषतया वर्णनं क्रियते। साहित्यमिदं 'वेद' इति
स्वीक्रियते प्राचीन परम्परया 'मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयमिति सायणवचनम्।
शतपथ ब्राह्मणानुसारं 'ब्रह्म वै मन्त्रः'ब्रह्मशब्देन वेदमन्त्राणां यज्ञीयमन्त्राणां च संज्ञानं
स्यात्। इत्थं प्रकारेण मन्त्राश्च यज्ञाश्चापि 'ब्रह्म' इति पदेन गृह्यन्ते। यज्ञीय कृत्यानां,
यागानां, मन्त्रार्थानां सहैव प्राचीनानामाख्यानानामपि प्राचुर्येण सामग्री वर्त्तते ब्राह्मण
ग्रन्थेषु। सृष्टि प्रक्रियाया विशदं विवेचनं व्याख्यानं च समुपलभ्यते। भास्कराचार्यः
कथयति 'ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।
वाचस्पतिमिश्र महाभागैः कथितम्-
नैरुक्त्यं यस्य मन्त्रस्य विनियोगः प्रयोजनम्।
प्रतिष्ठानं विधिश्चैव ब्राह्मणं तदिहोच्यते।
अधुनातने काले ब्राह्मणग्रन्था विश्वकोपरूपेण अंगीक्रियन्ते विद्वद्भि। एषु
च ग्रन्थेषु मन्त्राणां चापि यज्ञानां वैज्ञानिकमाधिभौतिकमाध्यात्मिकं चापि व्याख्यानं
परिशीलनं च वर्त्तते। संख्यादृष्ट्या चैते ग्रन्थाः बहुलतरा आसन् इति ज्ञायते परं
कालक्रमेण केचित् लुप्ताः इति मन्यते। इदानीमपि दशाधिकाः ब्राह्मणग्रन्था
प्रकाशिताः सन्ति, अपरान् च प्रकाशतामानेतुं विद्वद्भिः प्रयत्नः क्रियते।
शावरभाष्ये ब्राह्मणेषु वर्णितानां विषयानां परिगणनं कृतम। तदनुसारं विषयाः
इत्थं स्वीक्रियन्ते।
हेतुर्निर्वचनं निन्दा प्रशंसा संशयो विधिः।
परिक्रिया पुराकल्पो व्यवधारणं कल्पना।
उपमानं दशैते हि विषयो ब्राह्मणस्य तु ॥