तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

२१८ (१.४.१०) तैत्तिरीयब्राह्मणम्
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके
चतुर्थाध्याये दशमोऽनुवाकः ॥ १० ॥
उ॒भये॑ यु॒वं सुरा॑मु॒र्दस्था॒न्निवै॑ य॒स्य॑ प्रातःसवन॒ एकैकोऽसु॑र्यं
पर्व॑मानः प्र॒जा वै स॒त्रमा॑स॒ता॒ग्निर्वाव सं॑वत्स॒ारो दर्श॑ । उ॒भये॑ वा
उर्द॑स्था॒त्सर्वा॑भि॒र्मध्य॑तो॒ऽत्र॑ वाव ब्रा॑ह्म॒णेभ्य॑श्च गृ॒हमे॑धिन् ँषट् षष्टिः ।
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके
चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
दर्शपूर्णमासयाजिनस्तत्फलं प्राप्य तस्यानित्यत्वात्ततः प्रमीयन्ते
पुनरावर्तन्ते । तथा चातुर्मास्ययाजी फलावस्थातः प्रच्यवत न वेति
ब्रह्मवादिनां प्रश्नः । न प्रच्यवतं इत्यभिप्रेत्याभिज्ञस्योत्तरम् । अयमनुष्ठाताऽ
नुष्ठानानन्तरमेवर्तुदेवताः प्राप्नोति । यद्यपि देवताशरीरमन्यैर्न दृश्यते
तथाऽप्यन्तबीजरूपेणाङ्कुरितं वर्तते । अत एव देवतजन्मव्यतिरेकेण
जन्मान्तरं न भवति । सामान्येनोक्तामृतुप्राप्तिमेव वसन्तादिवाक्यानि
विस्पष्टी कुर्वन्ति । यस्मिन्नृतावस्य वर्तमानदेहपात-
स्तद्देवतादेहःपूर्वमङ्कुरितो विस्पष्टी भवति । एवमृतुदेहेन तद्भोगान्भुक्त्वा
च संवत्सरदेवं प्रविशति । स च संवत्सरः । प्रजापतिरूपः। स च
प्रजापतिरेष एव शास्त्रैरिदानीमपि सर्वत्र वर्ण्यते । तस्मादयं फलावस्थातो
न म्रियते ।
अस्य प्रपाठकस्थानुवाकार्थसंग्रह उच्यते-
दशानुवाका अत्र स्युराद्ये ग्रहविधिः स्मृतः ।
श्रुताः सौत्रामणीमन्त्रा द्वितीयेऽऽथतृतीयके ॥
दोहप्रायश्चित्तिरग्निप्रायश्चित्तश्चतुर्थके .
सोमाधिक्ये प्रतीकारः पञ्चमे संसवे पुनः ।
षष्ठे प्रायश्चित्तिरुक्ता यूपारोहादिकारिता ।
प्रायश्चित्तिः सप्तमे स्यात्यावमान्या जपोऽष्टमे ।
चातुर्मास्यान्युत्तर स्युर्दशमे तत्प्रशंसनम् ॥
वेदार्थस्य प्रकाशेन तमो हार्दं निवारयन् ।
पुमर्थांश्चतुरो देयाद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे
कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणभाष्ये प्रथमकाण्डे
चतुर्थप्रपाठके दशमोऽनुवाकः ॥ १० ॥