तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

८९६ परिशिष्टत्वेन संगृहीतः— [अनु० ७९]
प्राणिजातस्य प्रतिष्ठाऽऽश्रय इत्येतत्प्रसिद्धम् । तथा लोके धर्मिष्ठमतिशयेन धर्मे
वर्तमानं पुरुषं प्रजाः सर्वा उपसर्पन्ति धर्माधर्मनिर्णयार्थमुपगच्छन्ति । किंच प्राय-
श्चित्तरूपेण [धर्मेण] पापं विनाशयन्ति । अन्यत्पूर्ववत् ।
सप्तमं साधनम ह—
प्र॒जन॑नं॒ वै प्रति॑ष्ठा लो॒के सा॒धु प्र॒जाया॑स्त॒न्तुं
त॒न्वा॒नः पि॑तृ॒णाम॑नृ॒णो भ॑वति॒ तदे॑व॒ तस्या॑
अनृ॑णं॒ तस्मा॑त्प्र॒जन॑नं॒ पर॑मं वद॑न्ति—, इति ।
प्रजननं पुत्रोत्पादनं यदस्ति तद्गृहस्थानां प्रतिष्ठा पुत्रस्य गृहकृत्यनिर्वाहकत्वात् ।
“सोऽयं मनुष्यलोकः पुत्रेणैव जय्यो नान्येन कर्मणा” इति श्रुतेः । किंच प्रजायाः
पुत्रपौत्रादिरूपायास्तन्तुं परम्परां साधु तन्वानः शास्त्रीयमार्गे यथा भवति तथा
विस्तारयन्पितृणां मृतानां पितृपितामहादीनामनृणो भवति । तदीयसृणं पुत्रिणा
प्रत्यर्पितं भवति । यत्प्रजननं तदेव तस्य पुत्रिण ऋणपाकरणहेतुः । अन्य-
त्पूर्ववत् ।
अष्टमं साधनमाह—
अ॒ग्नयो॒ वैत्रयी॑ वि॒द्या दे॒वया॑नः॒ पन्था॑ गार्ह-
प॒त्य ऋक्पृ॑थि॒वी र॑थंतर॒मन्वा॑हार्यपच॑नं॒ यजु॑र-
न्त॑रि॑क्षं वामदे॒व्यमा॑हव॒नीयः॒ साम॑ सुव॒र्गो
लो॒को बृ॒हत्तस्मा॑द॒ग्नीन्प॑र॒मं वद॑न्ति--, इति ।
गार्हपत्यो दक्षिणाग्निरहवनीय इति येऽग्नयः सन्ति त एव त्रयी विद्या वेदत्र-
यात्मिका वेदत्रयोक्तकर्मसाधनत्वाद्वेदविहितत्वाच्च, देवयानो यागद्वारेण देवत्वप्रापको
मार्गश्च । किंच तेषामग्नीनां मध्ये गार्हपत्योऽग्निरृग्वैदात्मकः पृथिवीलोकरूपो
रथंतरसामात्मकश्चेति प्रशस्यते । अन्वाहार्यपचनो दक्षिणाग्निर्यजुर्वेदान्तरिक्षलो-
कवामदेव्यसामात्मकः । [ दक्षिणाग्निस्तु सामवेदस्वर्गलोकबृहद्रथंतरसामात्मकः । ]
अन्यत्पूर्ववत् ।
नवमं साधनमाह--
अ॒ग्नि॒हो॒त्रं सा॒यं प्रा॒तर्गृ॒हाणां॒ निष्कृ॑तिः॒ स्वि॑ष्ट॒ꣳ
सु॒हुतं॑ य॒ज्ञक्र॑तू॒नां प्रा॑य॒णꣳ सु॑व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑
ज्योति॒स्तस्मा॑दग्निहो॒त्रं पर॑मं वद॑न्ति—, इति ।
सायं प्रातश्चानुष्ठितमग्निहोत्रं गृहाणां निष्कृतिः क्रयसाधनं मूल्यम्, अग्निहो-