तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[ अनु० ६७ ] साभाष्यो दशमप्रपाठकः । ८८१
अथ सप्तषष्टितमोऽनुवाकः ।
इतः परं वैश्वदेवकर्मणि विनियुक्ताः षड्ढोममन्त्रा व्याख्यायन्ते—
अ॒ग्नये॒ स्वाहा॑ । वि॒श्वे᳚भ्यो दे॒वेभ्यः॒ स्वाहा॑ । ध्रु॒वाय॑
भू॒माय॒ स्वाहा॑ । ध्रु॒वक्षि॑तये॒ स्वाहा॑ । अच्यु॑त-
क्षि॑तये॒ स्वाहा॑ । अ॒ग्नये॑ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहा॑, इति ।
अग्निविश्वे(श्व)देवध्रुवाः प्रसिद्धाः । ध्रुवा स्थितिरवस्थितिर्यस्य सोऽयं ध्रुवक्षितिः ।
अच्युतक्षितिरपि तादृशः । एतौ देवविशेषौ । कदाचित्प्रमादालस्यादिना दुरिष्टमपि
कर्म स्विष्टं करोतीति स्विष्टकृत् । एतद्विशेषणोऽप्यग्निः प्रसिद्धः । एताभ्यो देवताभ्यः
प्रकृतमन्नादि हविः स्वाहा सुहुतमस्तु ।
इतः परं बलिहरणकर्मणि विनियुक्ता मन्त्रा व्याख्यायन्ते---
धर्मा॑य॒ स्वाहा॑ । अध॑र्माय॒ स्वाहा॑ । अ॒द्भ्यः स्वाहा॑ ।
ओष॑धिवनस्प॒तिभ्यः॒ स्वाहा॑ । रक्षोदेव॒जने᳚भ्यः॒ स्वाहा॑ ।
गृ॒ह्या᳚भ्यः॒ स्वाहा॑ । अव॑साने᳚भ्यः॒ स्वाहा॑ । अव॑सानप-
तिभ्यः॒ स्वाहा॑ । सर्व॑भूते॒भ्यः स्वाहा॑ । कामा॑य॒ स्वाहा॑ ।
अन्त॒रिक्षाय॒ स्वाहा॑ । यदेज॑ति॒ जग॑ति॒ यच्च चेष्ट॑ति ना॒म्नो
भा॒गोऽयं ना॒म्ने स्वाहा॑ । पृथि॒व्यै स्वाहा॑ । अन्त॒रिक्षाय
स्वाहा॑ । दि॒वे स्वाहा॑ । सूर्या॑य॒ स्वाहा॑ । च॒न्द्रम॑से॒ स्वाहा॑ ।
नक्ष॑त्रेभ्यः॒ स्वाहा॑ । इन्द्रा॑य॒ स्वाहा॑ । बृह॒स्पत॑ये॒ स्वाहा॑ ।
प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ । ब्रह्म॑णे॒ स्वाहा॑ । स्वधा पि॒तृभ्यः॒ स्वाहा॑ ।
नमो॑ रु॒द्राय॑ पशुपत॑ये॒ स्वाहा॑ । दे॒वेभ्यः॒ स्वाहा॑ ।
पि॒तृभ्य॑: स्व॒धाऽस्तु॑ । भू॒तेभ्यो॒ नम॑: । मनु॒ष्ये᳚भ्यो॒ हन्ता᳚ ।
प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ । परमे॒ष्ठिने॒ स्वाहा॑, इति ।
धर्माधर्मावोषधिवनस्पतिदेवताः प्रसिद्धाः । रक्षांसि[प्रसिद्धानि । ] देवजना
देवानां भृत्यवर्गाः । रक्षांसि च देवजनाश्च रक्षोदेवजनाः । गृहे विद्यमाना गृह्याः
कुलदेवताः । गृहप्रान्तदेशवर्तमाना देवता अवसानशब्देनोच्यन्ते* । सर्वभूतशब्देन पञ्च

• अवसानपतिशब्दस्य व्याख्यानं स्पष्टत्वादुपेक्षितम् । अवसानपतिशब्देन गृहप्रान्तदेशवर्तमा-
  देवतास्वामिनो ग्राह्याः ।