तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

८६६ परिशिष्टत्वेन संगृहीतः— [अनु ०४८-४९]
अथाष्टचत्वारिंशोऽनुवाकः ।
अ॒मु॒त्र॒भू॒यादध॒ यद्य॒मस्य॒ बृह॑स्पते अ॒भिश॑स्तेर्मुञ्चः ।
प्रत्यौ॑हताम॒श्विना॑ मृ॒त्युम॒स्मद्देवा॒नाम॑ग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यकदशमप्रपाठके नारायणोप-
निषद्यष्टचत्वारिंशोऽनुवाकः¹ ॥ ४८ ॥
अमुत्रभूयादिति । बृहतां वेदवाचां पतिः पालको बृहस्पतिस्तत्संबुद्धौ हे बृहस्पते
परमात्मन्यमस्य संबन्धि यद्द्वयं तन्मान्माममुञ्चो मोचय । अभिशस्तेरपयशसोऽपि
माममुञ्चः । एतद्द्वयान्मोचयित्वाऽथानन्तरम् । अमुत्रभूयात् । व्यत्ययः । अमुत्र-
भवेन परलोकभवेन सुखेन मां संयोजयेति शेषः । किंचाश्विनाऽश्विनौ देववैद्यावस्मा-
न्मत्तः सकाशान्मृत्युं प्रत्यौहतां दूरी कुरुताम् । हेऽग्ने देवानां संबन्धिना भिषजा
वैद्यभूतेन त्वयाऽहं रक्षणीयोऽस्मीति शेषः। शचीभिरिन्द्रपत्नीभिः संयोजयेत्यपि शेषः।
हविर्नयनद्वारा देवताक्षुन्निवारकत्वादग्नेर्भिषक्त्वं द्रष्टव्यम् ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यकदशमप्रपाठके नारायणीयापरनामधेययुक्तायां
याज्ञिक्यामुपनिषदि भाष्येऽष्टचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४८ ॥
अथैकोनपञ्चाशोऽनुवाकः ।
हरँि॒५ हर॑न्त॒मनु॑यन्ति दे॒वा विश्‍व॑स्येशा॒नं वृ॑ष॒भं म॑ती॒नाम् ।
ब्रह्म॑ स॒रूप॒मनु॑ मे॒दमा॑गा॒दय॑नं॒ मा विव॑धी॒र्वि क्र॑मस्व ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यकदशमप्रपाठके नारायणोपनिष-
द्येकोनपञ्चाशोऽनुवाकः² ॥ ४९ ॥
हरिमिति । हे परमात्मंस्त्वां सर्वे देवा अनुयन्ति भृत्यभावेनानुसरन्ति । त्वां
कथंभूतम् । हरिं विष्णुरूपम् । तथा भक्तानां पापं हरन्तम् । विश्वस्य जगत ईशा-
नम् । मतीनां सर्वप्राणिबुद्धीनां वृषभं श्रेष्ठत्वेन नियन्तारं पुण्यापुण्ययोः सर्वप्राणि-
बुद्धिप्रेरकमिति यावत् । तदुक्तम् – “धियो यो नः प्रचोदयात् ” इति । किंच त(त्व)-
दनुग्रहाद्ब्रह्म वेदचतुष्टयं मा मामन्वागादन्वागच्छतु । कथंभूतं ब्रह्म, समान्दपशब्दा-
दिवैषम्यरहितानि रूपाणि प्रकृतिप्रत्ययादीनि यस्य तत्सरूपम् । पुनः कथंभूतम् ।
१ ख. ३५ । २ ख. २६ ।