तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

७८० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० १० अनु० ६४]
अथास्यानुवाकस्य तृतीयभागेन जीवन्मुक्तस्य संबन्धिनां कालविशेषाणां नानाविध-
यागरूपत्वमाह—
ये अ॑होरा॒त्रे ते दर्शपूर्णमा॒सौ येऽर्ध॑मा॒साश्च॒ मासा॑श्च॒ ते चा॑तुर्मा-
स्यानि॒ य ऋ॒तव॒स्ते प॑शुब॒न्धा ये सं॑वत्स॒राश्च॑ परिवत्स॒राश्च॒
तेऽह॑र्ग॒णाः सर्व॑वेद॒सं वा ए॒तत्त्स॒त्रं यन्म॑र॒णं तद॑व॒भृथ॑ः, इति ।
संवत्सराश्च परिवत्सराश्चेति चकाराभ्यामिदावत्सरानुवत्सरेद्वत्सराः समुच्चीयन्ते ।
प्रभवादिषु षष्टिसंवत्सरेष्वेकैकं पञ्चकं युगशब्दाभिधेयं तस्मिंश्च युगे पञ्चापि क्रमेण
संवत्सरपरिवत्सरेदावत्सरानुवत्सरेद्वत्सरसंज्ञका द्रष्टव्याः ।
तथाच कालनिर्णये संग्रहकारेणोदाहृतम्—
“चान्द्राणां प्रभवादीनां पञ्चके पञ्चके युगे ।
संपरीद्वान्विदित्येतच्छब्दपूर्वास्तु वत्सराः” इति ॥
अहर्गणा द्विरात्रत्रिरात्रादयः । सर्ववेदसं सर्वस्वदक्षिणाकम् । अत्रैतच्छब्देन
प्रकृताहोरात्रादिपरिवत्सरान्तसर्वकालसमष्ट्युपलक्षितं योगिन आयुर्विवक्ष्यते । यदायुरेत-
त्सर्वस्वदक्षिणोपेतं सत्रमित्यर्थः ।
अस्यानुवाकस्य चतुर्थभागेन सर्वयज्ञात्मकं योगिन उपासीनस्यै क्रममुक्तिलक्षणं
फलमाह--
ए॒तद्वै ज॑रामर्यमग्निहो॒त्र १५ स॒त्रं य ए॒वं वि॒द्वानुद॑ग-
य॑ने प्र॒मीय॑ते दे॒वाना॑मे॒व म॑हि॒मानं॑ ग॒त्वाऽऽदि॑-
त्यस्य॒ सायु॑ज्यं गच्छ॒त्यथ॒ यो दक्षि॑णे प्र॒मीय॑ते
पि॒तॄणा॑मे॒व म॑हि॒मानं॑ ग॒त्वा च॒न्द्रम॑सः॒ सायु॑ज्यं
गच्छत्ये॒तौ वै सूर्या॑चन्द्रम॒सोर्म॑हि॒मानौ॑ ब्रा॑ह्म॒णो
वि॒द्वान॒भिज॑यति॒ तस्मा॑द्ब्रह्म॒णो म॑हि॒मान॑माप्नोति॒
तस्मा॑द्ब्रह्म॒णो म॑हि॒मान॒मित्यु॑पनि॒षत् , इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके दशमप्रपाठके नारायणोपनिषदि
चतुःषष्टितमोऽनुवाकः ॥ ६४ ॥
४जरामरणावधिकं यद्योगिचरितमस्ति तदेतद्वेदोक्ताग्निहोत्रादिसंवत्सरसत्रान्तकर्मस्व-
१ ख. ग. ॰र्वेदं । २ म. ॰स्य क्रमं । ३ ग. झ. ॰यज्ञफलभोक्तारं प्रेत्ये॰। ४ ग. जननमं॰।