तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

६८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम् - [प्रपा० १ अनु० १४]
योऽसावादित्यः सायंकालेऽस्तं प्राप्नोति सोऽप्येकमहः समाप्य तावन्मात्रमायुः
क्षपयति । अन्यत्पूर्ववत् ।
अथ तृतीयं मन्त्रमाह-
अ॒सौ य आपूर्य॑ति । स सर्वे॑षां भू॒तानां॒ प्राणै॑रा॒पूर्य॑ति (१) । मा
मे॑ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॒ प्राणै॑रा॒पूरि॑ष्ठाः, इति ।
उदेतुं प्रक्रान्तः सूर्यः क्रमेण यावद्यावद्रश्मि[भि]रापूर्यते तावत्तावत्प्राणिनामायुः
क्षीयते । अन्यत्पूर्ववत् ।
अथ चतुर्थै³माह-
अ॒सौ योऽप॑क्षी॒यति॑ । स सर्वे॑षां भू॒तानां॒ प्राणै॑रपक्षी॒यति॑ । मा
मे॒ प्र॒जाया॒ मा प॑शू॒नाम् । मा मम॒ प्राणै॑रपक्षेष्ठाः, इति ।
अस्तं प्राप्तुमुपक्रान्तः सूर्यो यावद्यावद्रश्मिभिः क्रमेण क्षीणो भवति तावत्तावत्प्राणि-
नामायुःक्षयः । अन्यत्पूर्ववत्सर्वत्र योज्यम् ।
अथ पञ्चममाह--
अ॒मूनि॒ नक्ष॑त्राणि । सर्वे॑षां भू॒तानां॒ प्राणै॒रप॑ प्रस-
र्प॑न्ति चोत्स॑र्प॑न्ति च । मा मे॑ प्र॒जाया॒ मा प॑शू-
ना॒म् । मा मम॒ प्राणै॒रप॑ प्रसृप॒न् मोत्सृ॑पत (२), इति ।
अमून्येतानि नक्षत्राणि दिवि संचरन्ति तानि सर्वाण्यहन्यप[प्र]सर्पन्ति, अपगतज्यो-
तींषि भूत्वा प्रकर्षेण संचरन्ति । रात्रौ चोत्सर्पन्ति, उत्कृष्टज्योतींषि भूत्वा प्रवर्तन्ते ।
तस्मिन्नुभयस्मिन्नपि काले प्राणिनां प्राणैः सहैव प्रवर्तन्ते । यावद्यावत्कलातिक्रमस्ताव-
त्तावदायुषा (षां) क्षीयमाणत्वात् । ततो हे नक्षत्राणि प्रजादीनां प्राणैः सह माऽप[प्र]
सृपताहन्यपसर्पणं मा कुरुत, मोत्सृपत रात्रावुत्सर्पणमपि मा कुरुत । भवदीयप्रजा-
रक्षणनिमित्तमायुःक्षयो मा भूदित्यर्थः ।
अथ षष्ठसप्तममन्त्रावाह--
इ॒मे मासा॑श्चार्धमा॒साश्च॑ । सर्वे॑षां भू॒तानां॒ प्राणै॒रप॑
प्रस॑र्पन्ति चोत्स॑र्प॑न्ति च । मा मे॑ प्र॒जाया॒ मा
प॑शू॒नाम् । मा मम॒ प्राणै॒रप॑ प्रसृप॒न् मोत्सृ॑पत ॥
इ॒म ऋ॒तव॑: । सर्वे॑षां भू॒तानां॒ प्राणै॒रप॑ प्रस॑र्पन्ति
१ क. ॰तीयामा॰ । २ क. ग. ॰वत्प्रा॰ । ३ क. ख. ॰तुर्थीमा॰ । ४ क. ख. ॰ष्टमीमा' ।