तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

॑न्भवति । प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मव॒र्चसे॑न । म॒हान्की॒र्त्या ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके नवमप्रपाठके
षष्ठोऽनुवाकः ॥ ६ ॥
अथ सप्तमोऽनुवाकः ।
अन्नं॒ न नि॑न्द्यात् । तद्व्र॒तम्, इति ।
एवंशब्दः प्रकृतं परामृशति । अन्नं ब्रह्मेत्यारभ्याऽऽनन्दो ब्रह्मेत्येतदन्तं प्रकृ-
तम् । तत्र ब्रह्मज्ञानं प्रत्यन्नस्य प्रथमद्वारत्वात्तस्मिन्प्रतीके ब्रह्मदृष्टिं विधत्ते—यः
पुमानन्नं ब्रह्मेत्युपास्ते स पुमान्मनश्चाञ्चल्यरहित्येन प्रतिष्ठितो भवति । किंच प्रभूतान्न-
युक्तस्तदन्नमत्तुं समर्थो रोगादिरहितो भवति । पुत्रपौत्रादिप्रजया गवाश्वादिपशुभिर्वे-
वेदशास्त्राभ्यासरूपेण ब्रह्मवर्चसेन तत्तद्विषयजनितकीर्त्या च समृद्धो भवति ।
यस्मादन्नेन द्वारभूतेनोपासितेन ब्रह्मज्ञानं लभते तस्मादयमुपासको गुरुमिवान्नं न
निन्द्यात् । तद्व्रतमिति तदेतदनिन्दनमस्योपासकस्य व्रतं नियमेन संपादनीयम् ।
तदतिक्रमे सत्युपासनमङ्गविकलं स्यात् ।
अथोपासनान्तरं विधातुमुपास्यं दर्शयति—
प्रा॒णो वा अन्न॑म् । शरी॑रमन्ना॒दम् । प्रा॒णे
शरी॑रं प्रति॑ष्ठितम् । शरी॑रे प्रा॒णः प्रति॑-
ष्ठितः । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् , इति ।
यथा शरीरस्यान्तरे भुक्तमन्नं भवति तथा शरीरमध्येऽवस्थानात्प्राण एवान्नम् ।
मध्यवर्तिनस्तस्य प्राणरूपस्यान्रस्य धारणाच्छरीरमन्नादं भोक्तृरूपं गृहमध्यवर्तिस्त-
म्भवद्देहमध्यवर्तिप्राणस्य देहधारित्वात्प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितं भवति । प्राणस्य देह-
धारकत्वं प्राणसंवादे श्रूयते—“ अहमेवैतत्पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य
विधारयामि ” इति । शरीरस्य च प्राणधारकत्वं प्रत्यक्षम् । तदेतत्प्राणशरीरयोरन्यो-
न्याधारकत्वं चिन्तनीयम् । किंच प्राणस्यान्तरवस्थानेनान्नत्वं पूर्वमुक्तम् । देहस्यान्न-
कार्यत्वादन्नत्वम् । तथा सत्युभयोरन्नत्वात्पूर्वोक्तरीत्या परस्पराधारत्वाच्चान्नमेवान्ने
प्रतिष्ठितमित्यपि चिन्तनीयम् ।
उपास्यमभिधाय तदुपासनं विधत्ते —
स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒ वेद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो
१ क. ख. ग. ङ. रोगरहितो । २ ख. ॰मे तदुपा॰ । ३ ख. ॰रीरान्त॰ । ४ घ.
॰रूपान्न॰ । ५ घ. ङ. ॰कनीत्या ।