तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० ७ अनु० ५] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ५०९
इति॑ च॒न्द्रमा॑: । च॒न्द्रम॑सा वाव सर्वा॑णि ज्योतीꣳ॑षि मही॑यन्ते, इति ।
सन्ति हि चन्द्रमण्डले परितोऽवस्थितानि नक्षत्रज्योतींषि सर्वाण्यपि पूज्यानि भासन्ते ।
अथ तास्वेव वेददृष्टिं विधत्ते—
भूरिति॑ वा ऋच॑: । भुव॒ इति॒ सामा॑नि । सुव॒रिति॒ यजूꣳ॑षि ।
(२) । म॒ह इति॒ ब्रह्म॑ । ब्रह्म॑णा वाव सर्वे॑ वे॒दा म॒हीय॑न्ते, इति ।
वेदत्रयगता मन्त्रविशेषा ऋगादयः । ब्रह्म त्वोंकारस्तेन हि सर्वे वेदाः पूज्यन्ते
वेदोच्चारणस्य प्रणवपूर्वकत्वात् ।
अथ प्राणदृष्टिं विधत्ते—
भूरिति॑ वै प्रा॒णः । भुव॒ इत्य॑पा॒नः । सुव॒रिति॑ व्या॒नः ।
म॒ह इत्यन्न॑म् । अन्ने॑न वाव सर्वे॑ प्रा॒णा म॒हीय॑न्ते, इति ।
अन्नेन हि भुक्तेन प्राणास्तृप्यन्ति ।
यथोक्तलोकादिदृष्टिभिरुक्ता व्याहृतीरुपसंहरति—
ता वा ए॒ताश्चत॑स्रश्चतु॒र्धा । च॒तस्र॑श्चतस्रो॒ व्याहृ॑तयः, इति ।
या भूरित्यादिव्याहृतयस्ता एताश्चतस्रो व्याहृतयो लोकदेववेदप्राणदृष्टिभिश्चतुर्धा
भिद्यन्ते । तथा सति भूरित्येका व्याहृतिः पृथिव्यग्न्यृग्वेदः प्राण इत्येवं चतुर्विधा ।
तश्चतस्रो व्याहृतयो भवन्ति । एवं भुव इत्यादि¹ष्वपि प्रत्येकं चतुष्ट्वे सति षोडश
पद्यन्ते । तासां सर्वांसामपि संग्रहाय चतस्रश्चतस्र इति वीप्सा ।
तासां व्याहृतीनामुपासनं विधत्ते—
ता यो वेद॑ । स वेद॒ ब्रह्म॑ । सर्वे॑ऽस्मै दे॒वा ब॒लिमाव॑हन्ति ( ३ ), इति ।
असौ लो॒को यजूꣳ॑षि वे॒द द्वे च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके सप्तमप्रपाठके
पञ्चमोऽनुवाकः ॥ ५ ॥
ताः पृथिव्यादिदृष्टिभिर्युक्ता व्याहृतीर्यो वेदोपास्ते तस्मा उपासकाय सर्वे देवा
इन्द्रादयो बलिं पूजामावहन्ति संपा