तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

५०६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०७अनु०४]

स्वाहा॑ । दमा॑यन्तु ब्रह्मचारिणः॒ स्वाहा॑ । शम॑-
यन्तु ब्रह्मचारिणः॒ स्वाहा॑ ( २ ), इति ।
ब्रह्मचारिणो वैदिकविद्याभ्यासपराः शिष्या मां संप्रदायप्रवर्तकमाचार्यमायन्तु
प्राप्नुवन्तु । विशब्दो विविधत्वमाचष्टे । पश्वादिकामाः स्वर्गलोककामा ब्रह्मलोककामा
मोक्षकामाश्चेत्येवं ब्रह्मचारिणां विविधत्वम् । प्रशब्दः प्रकर्षमाचष्टे । विद्याग्रहणे प्रज्ञाति-
शयः प्रकर्षः । दमित्यनेनान्वयेन दान्तिरभिधीयते । बाह्येन्द्रियचेष्टाभ्यो बाललीलाभ्य
उपरतिरत्र दान्तिः। शमित्यनेन शान्तिरभिधीयते। क्रोधादिचित्तदोषराहित्यं शान्तिः। वि
मायन्वित्याद्यश्चत्वारो मन्त्राः शाखान्तरगतत्वाभिप्रायेण केषुचिद्देशेषु नाऽऽम्ना-
यन्ते ।
संप्रदायप्रवृत्तिजनितकीर्तिप्रदौ मन्त्रावाह—
यशो॒ जने॑ऽसानि॒ स्वाहा॑ । श्रेया॒न्वस्य॑सोऽसानि॒ स्वाहा॑, इति ।
हे परमेश्वर त्वत्प्रसादादहं जने सर्वेषु जनेषु यशोऽसानि । आचार्योऽयमित्येवं
यशस्वी भवानि । वसु धनं बहुलं यस्य सोऽयं वसुमानतिशयेन वसुमान्वसीयांस्तादृशा-
दप्यहं श्रेयान्प्रशस्यतरो भवानि ।
यशस्वित्वश्रेयस्त्वहेतुप्रतिपादकांस्त्रीन्मन्त्रानाह—
तं त्वा॑ भग॒ प्रवि॑शानि॒ स्वाहा॑ । स मा॑
भग॒ प्रवि॑श॒ स्वाहा॑ ! तस्मि॑न्सहस्रशाखे ।
नि भ॑गाहं त्वयि॑ मृ॒जे स्वाहा॑, इति ।
भगशब्द ऐश्वर्यादिषड्गुणवाचकः ।
“ ऐश्वर्यस्य समग्रस्य धर्मस्य यशसः श्रियः ।
ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीङ्गना ” ॥ इति स्मरणात् ।
तेन तद्वानुपलक्ष्यते । हे भगवन्परमेश्वर तं भगवन्तं त्वामहं प्रविशानि तादात्म्येन
त्वयि प्रविष्ट इव सर्वदा त्वां भजानि । स तादृशस्त्वमपि मां प्रविश मयि प्रविष्ट
इवाऽऽदरेण मामनुगृहाण । सहस्रमूर्तिभेदयुक्ते तस्मिंस्त्वयि मामहं निमृजे नितरां
शोधयामि । त्वद्भजनमेव श्रेयोहेतुरित्यर्थः ।
दृष्टान्तपुरःसरं बहुशिष्यसंपादकं मन्त्रमाह—
यथाऽऽपः॒ प्रव॑ताऽऽयन्ति॑ । यथा॒ मासा॑ अह॒र्जरम्॑ । ए॒वं मां
१ ख. प्रतिशातिं । २ ख. संवप्रं । ३ ख. ˚श प्र˚ ।