तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

रणम्, तत्कर्माऽऽरुणकेतुकाख्यमावृणीमह आभिमुख्येन प्रार्थयामहे । यज्ञाय तस्मिन्ना-
रुणकेतुकेऽनुष्ठीयमानस्योत्तरक्रतोर्गातुं गतिमावृणीमहे प्रार्थयामहे । यज्ञपतये यजमा-
नस्य च गातुं गतिं फलप्राप्तिमावृणीमहे । नोऽस्माकं दैवी स्वस्तिर्देवैः संपादितः
क्षेमोऽस्तु । मानुषेभ्यः पुत्रादिभ्यश्च स्वस्तिः क्षेमोऽस्तु । इत ऊर्ध्वं सर्वदा भेषजं
सर्वानिष्टनिवारणं जिगातु प्राप्नोतु । स(?) नोऽस्मदीयाय द्विपदे मनुष्याय च शं
सुखमस्तु चतुष्पदे पशवेऽपि शं सुखमस्तु ।
अथ ब्राह्मणवाक्यमुच्यते—
सो॒मपा३ अ॑सोमपा३ इति॑ निगद॑व्याख्याताः ( ७ ), इति ।
व्य॒व॒दा॒ता हन्ति गरं गिरस्ततपस उदकं तृप्तासश्चतुष्पद् एकं॑ च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठके
नवमोऽनुवाकः ॥ ९ ॥
अथ निगदव्याख्याता इति यदुपक्रान्तं तदुपसंह्रियते—वराहव इत्यादिषु शं
चतुष्पद इत्यन्तेषु मन्त्रेषु ये सोमपा देवा ये चासोमपास्ते सर्वेऽप्यभिहिताः । प्लुति-
द्वयमाख्यानार्थम् । “ [अनन्त्यस्यापि] प्रश्नाख्यानयोः” इति सूत्रेण प्रश्नवन्निश्चिताख्या-
नेऽपि प्लुतस्य विहितत्वात् । त एते सर्वे देवा निगदव्याख्याताः । मन्त्रपाठेनैव
तदर्थपर्यालोचनायां तत्तन्महिम्नः प्रतीयमानत्वात् ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यके प्रथमप्रपाठके नवमोऽनुवाकः ॥ ९ ॥
अथ प्रथमे दशमोऽनुवाकः ।
कल्पेः—“ सहस्रवृदियमित्यष्टौ संयानीः ” इति । तत्र प्रथमामाह --
स॒हस्र॑वृ॒दियं भूमिः॑ । प॒रं व्योम॑ स॒हस्र॑वृत् । अ॒श्विना॑
भु॒ज्यू ना॑सत्या । विश्व॑स्य॒ जग॑तस्पती, इति ।
इयं दृश्यमाना भूमिः सहस्रवृदुपकारकतया सहस्रसंख्यकैः पुरुषैर्ध्रियमाणा
प्रार्थ्यमाना । भवति तथा परं व्योमोत्कृष्टं स्वर्गस्थानमपि सहस्रवृत्सहस्रसंख्यकैर्देवैः
प्रार्थ्यमानं भवति । ते एते द्यावापृथिव्यावश्विनाविवसदृशौ, यथाऽश्विनौ सर्वैषा-
मुपकुरुत एवमेते द्यावापृथिव्यावपीत्यर्थः । कीदृशावश्विनौ, प्राणिनां रोगनिवर्तनेन
१ ग. सर्वैर्दै । २ ग. ॰त्याः । इति स॑ ।