तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[पा० ४ अनु० ८ ] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ५८१
लोके हि बालपुत्रार्थे क्षीरं देहीति गृहस्वामिनं बालस्य माता याचते तद्वदिदं
[द्र]ष्टव्यम् ।
बृ॒हस्पतिस्त्वो॒पसीदतु ।
कल्पः—"बृहस्पतिस्त्वोपसीदत्वित्युपसीदति” इति । हे धेनो त्वा त्वां दोग्धृरूपो
[बृ]हस्पतिरुपसीदतु समीपे प्राप्नोतु ।
बृहस्पतिशब्दतात्पर्यं दर्शयति--
बृहस्पतिस्त्वोपसीदत्वित्याह ( ३ ) । ब्रह्म वै
देवानां बृहस्पतिः । ब्रह्मणैवैनामुपसीदति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० १२ )
देवानां मध्ये बृहस्पतेः परब्रह्मरूपत्वात्तेनैवोपसदनं कृतं भवति ।
दान॑वः स्थ पेर॑वः । विष्व॑ग्वृ॒तो लो॒हि॑तेन ।
कल्पः—"दानवः स्थ पेरव इति स्तानान्संमृज्य" इति । विष्वग्वृतो लोहितेनेति
[मन्]त्रशेषः । हे स्तना यूयं दानवः क्षीरदानकुशलाः, पेरवो वत्सेन पातुं योग्याः, लोहि-
[तेन] । रक्तेन विष्वग्वृतः पृथग्भूत्वा वर्तमानाः स्थ । न हि स्तनदोहने रक्तमायाति ।
पानयोग्यत्वकथनेन शुद्धिः सूचितेत्येतद्दर्शयति--
दानवः स्थ पेरव इत्याह । मेध्यानेवैनान्करोति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० १३ )
विष्वग्वृत इत्यनेन क्षीरस्य रक्ताद्व्यावृत्तिर्विवक्षितेति दर्शयति--
विष्वग्वृतो लोहितेनेत्याह व्यावृत्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० १४ )
अ॒श्विभ्यां॑ पिन्वस्व । सर॑स्वत्यै पिन्वस्व ।
पू॒ष्णे पि॑न्वस्व । बृह॒स्पत॑ये पिन्वस्व । इन्द्रा॑य
पिन्वस्व । इन्द्रा॑य पिन्वस्व ( ३ ) ।
कल्पः—"अश्विभ्यां पिन्वस्व सरस्वत्यै पिन्वस्व पूष्णे पिन्वस्व बृहस्पतये पिन्वस्वेति
[वृष्णी]यिसि दोग्ध्रे दोग्धि" इति । स्थूले दोहनपात्रे दुह्यादित्यर्थः । इन्द्राय पिन्वस्व ।
[इन्द्रा]य पिन्वस्वेति मन्त्रशेषः । हे धेनोऽश्विसरस्वत्यादिदेवार्थं पिन्वस्व हविः प्रभूतं देहि ।
प्रभूतदातृत्वं धेनोः प्रसिद्धमित्येतद्दर्शयति--
अश्विभ्यां पिन्वस्व सरस्वत्यै पिन्वस्व पूष्णे |पिन्वस्व बृहस्पतये
१ ग. वत्सेन । २ ग. वृष्णीयसि ।
१३