तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

अस्मै वत्साय क्षीरं भेषजमित्येतत्प्रत्यक्षम् । अश्विभ्यां तु हविष्प्रदानद्वारेण¹
भेषजम् ।
कल्पः—"यस्ते स्तनः शशय इति घर्मदुघाम²भिमन्त्रयते" इति । पाठस्तु—
यस्ते॒ स्तन॑: शश॒यो यो म॑यो॒भूः । येन॒ विश्वा³
पु॒ष्यासि॒ वार्या॑णि । यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः
सु॒दत्र॑: । सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वेऽकः, इति ।
हे धेनो ते तव यः स्तनः शशयः शयानः स्थैर्येणावस्थितः, यश्च स्तनो मयोभूः
सुखस्य भावयिता, येन च स्तनेन विश्वा⁴ सर्वाणि वार्याणि वरणीयानि⁵ वत्सादि-
शरीराणि पुष्यसि पुष्टानि करोषि, यश्च स्तनो रत्नधा रत्नवन्महार्घं क्षीरं धारयति
अत एव वसुविदुत्तमं वस्तु लभते, यश्च स्तनः सुदत्रः शोभनदानशीलः, बहुक्षीरं
ददातीत्यर्थः । हे सरस्वति, एतन्नामयुक्ते धेनो तं स्तनमिह कर्मणि धातवे धा-
देवानां क्षीरं पातुमकर्योग्यं कुरु ।
स्तनवर्णनेन धेनोरेव स्तुतिः संपद्यत इत्येतद्दर्शयति—
यस्ते स्तनः शशय इत्याह । स्तौत्येवैनाम्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० १० )
उस्र॑ घ॒र्मꣳ शि॑ंष्व । उस्र॑ घ॒र्मं
पा॑हि ( २ ) । घ॒र्माय॑ शिं॑ष्व ।
कल्पः—"उस्र घर्मꣳ शिंष्व । उस्र घर्म पाहि । घर्माय शिंष्वेति निदाय वत्स
इति । निदाय बद्ध्वेत्यर्थः । हे उस्र वत्स धर्मं⁶(र्मं क्ष)*रणयोग्यं क्षीरं शिं-
वशेषय । हे उस्र क्षीराख्यं घर्मं पाहि पालय यथा सुरक्षितं भवति तथा कुरु
किमर्थमिति तदुच्यते—घर्माय प्रवर्ग्यार्थं शिंषावशेषय ।
घर्मायेत्येतच्चतुर्थ्यन्तस्य तात्पर्यं दर्शयति—
उस्र घर्मꣳ शिंष्वोस्र घर्म पाहि घर्माय शिंष्वे-
त्याह । यथा ब्रूयादमुष्मै देहीति । तादृगेव तत्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ७ । विभा० ११ )

• "रक्षणयोग्यम्" इति तै० पु० पाठ इति ग. पुस्तकटिप्पणी ।
  १ क. ख. ॰द्वारेण भे॰ । २ क. घ. ॰दुग्धाम॑ । ३ ग. विश्वाः। ४ ग. विश्वाः। ५
  प्रेरणीयानि । ६ क. धर्मं श्रवणं । ख. धर्मं श्रयणं ।