तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० ४ अनु० ७] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २७५
ए॒ता वै होत्रा॑ः । होत्रा॑भिरेव य॒ज्ञस्य॒ शिरः॒ प्रति॑दधाति ( १० ), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० ३४ )
यदा धनुष्कोट्या यज्ञपुरुषस्य शिरश्छिन्नं तदा देवास्तच्छिरो होत्राभिर्यज्ञशरीरे
प्रतिहितवन्तः । होमनिष्पादिका ऋत्विजां याः प्रत्यवेक्षणादिक्रिया एता एव होत्रा-
स्तस्मादृविजामवेक्षणेन होत्राभिरेव यज्ञस्यः शिरः प्रतिहितं भवति ।
अश्लिष्टेत्यादिमन्त्रैरुपस्थानादूर्ध्वकालीनत्वमवेक्षणस्य विधत्ते—
रुचितमवेक्षन्ते । रुचि॒ताद्वै प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा
असृजत । प्र॒जानाँ॑ सृष्ट्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० ३५ )
रुचिधातवर्थप्रतिपादकैरश्लिष्टेत्यादिकैर्मन्त्रैरभिमन्त्रितो महावीरो रुचितः, तादृशं
पश्चादवेक्षेरन् । पुरा प्रजापतिः प्रवर्याद्रुचितादेव प्रजाः सृष्टवान्, अतोऽत्रापि
सृष्ट्यै तद्भवति ।
पूर्वोक्तमेवानूद्य पुनः प्रशंसति—
रुचितमवेक्षन्ते । रुचि॒ताद्वै पर्जन्यो वर्षति ।
वर्षु॑कः पर्जन्यो भवति । सं प्र॒जा ए॑धन्ते, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० ३६ )
पूर्वोक्ताद्रुचितात्प्रवर्यादेव कर्मानुष्ठानद्वाराऽऽदित्यप्राप्त्या मेघो वर्षति, अतोऽ-
त्रापि रुचितावेक्षणे पर्जन्यो वर्षणशीलो भवति, प्रजाश्च सम्यग्वर्धन्ते ।
पुनरपि प्रकारान्तरेण प्रशंसति—
रुचितमवेक्षन्ते । रुचितं॑ वै ब्र॒ह्मव॑र्चसम् ।
ब्र॒ह्मव॑र्चसिनो भवन्ति ( ११ ), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० ३७ )
ब्रह्मवर्चसं श्रुताध्ययनसंपत्ती रुचितं विद्वत्सभायां प्रकाशितं भवति । अतो रुचि-
तावेक्षणेन ब्रह्मवर्चसयुक्ता भवन्ति ।
अवेक्षणे पूर्वोक्तमन्त्रान्विधत्ते—
अधीयन्तोऽवेक्षन्ते । सर्व॒मायु॑र्यन्ति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० ३८ )
अधीयन्तोऽपश्यं गोपामित्यादिमन्त्रान्पठन्त ऋत्विजोऽवेक्षेरन्, ततो मन्त्रसामर्थ्या-
त्सर्वायुःप्राप्तिः ।
क. ख. ॰ति प्रत्यवे॰ । २ ग. वर्धन्ते ।