तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[१०४अनु०७] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २७१
वसन्तवाक्यवद्व्याख्येयम् ।
अथ बहूनि वाक्यानि नानाविधैः स्तावकान्युच्यन्ते । तत्रैकवाक्यतामाह—
त॒पो॒जां वाच॑म॒स्मे निय॑च्छ दे॒वायुव॑म् ( ३ ), इति ।
हे महावीरास्मेऽस्मभ्यं तपोजां तपस उत्पन्नां देवायुवं देवानिच्छन्तीं वाचं मन्त्र-
रूपां नियच्छ नितरां देहि ।
तपोजामित्यनेन यज्ञयोग्या मन्त्ररूपा वाग्विवक्ष्यते तस्यास्तपस्विना पुरुषेण लभ्य-
मानत्वादित्येतद्दर्शयति—
तपोजां वाचमस्मे नियच्छ देवायुवमित्याह । या वै मेध्या
वाक् । सा तपोजाः । तामेवावरुन्धे, ( ७ ), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० २५ )
वाक्यान्तरमाह--
गर्भो॑ दे॒वाना॑म्, इति ।
अयं महावीरो देवानां संबन्धी गर्भरूपः, देवैरपेक्षितस्य हविषोऽत्र गर्भरूपेणाव-
स्थानात् ।
मन्त्रार्थस्य प्रसिद्धिं दर्शयति—
गर्भो देवानामित्याह । गर्भो ह्येष देवानाम्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० २६ )
वाक्यान्तरमाह—
पि॒ता म॑ती॒नाम्, इति ।
देवैर्हविःप्रदानार्थं तदा तदा मन्यन्त इति मतयः प्रजास्तासां प्रजानां महावीरः
प्रदानेन पालकत्वात्पिता ।
मतिशब्देन प्रजाविवक्षां दर्शयति—
पिता मतीनामित्याह । प्रजा वै मतयः । तासामेष
एव पिता । यत्प्रवर्ग्यः । तस्मादेवमाह, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ६ । विभा० २७ )
वाक्यान्तरमाह--
पतिः॑ प्र॒जाना॑म्, इति ।
अयं महावीरः पूर्वोक्तरीत्या पालकत्वात्प्रजानां स्वामी ।
१ क. ॰म् । मन्त्रान्तरमा॰ । २ ख. ॰नां पातः म॰ । ग. ॰नां मातुं म॰ ।