तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

२६० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम् - [प्रपा०४अनु०६]
यस्मान्महावीरस्य सर्वासु दिक्षु वायुमुत्पादयन्ति तस्माल्लोकेऽप्ययं वायुः सर्वासु
दिक्षु संचरति ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके पञ्चमोऽनुवाकः ॥ ५ ॥
अथ चतुर्थे षष्ठोऽनुवाकः ।
पञ्चमे महावीरस्थापनमुक्तम् । षष्ठे तस्याभिमन्त्रणमुच्यते । कल्पः—“ अध्वर्युर्महा-
वीरमभिमन्त्रयते दश प्राचीर्दश भासि दक्षिणेत्यनुवाकेन” इति । तत्राऽऽदावेकामृचमाह-
दश॒ प्राची॒र्दश॑ भासि दक्षि॒णा । दश॑ प्र॒तीची॒-
र्दश॒ भास्युदी॑चीः । द॒शोर्ध्वा भा॑सि सुम॒नस्य॒-
मानः॑ । स नो॒ रुचं॑ धे॒ह्यहृ॑णीयमानः, इति ।
हे महावीर प्राचीः प्राग्दिग्वर्तिन्यो ज्वाला दशसंख्याका यथा भवन्ति तथा
भासि त्वं दीप्यसे । एवं दक्षिणादिषु योज्यम् । ताभिरेताभिः सर्वाभिर्ज्वालाभिः
सौमनस्यं प्राप्तं(प्तः), स त्वमहृणीयमानः केनाप्यहिंस्यमानः सन्नोऽस्मदर्थं रुचं धेहि
तेजो धारय ।
अथ दिग्भेदेन देवताविशेषप्रतिपादकानि पञ्च यजूंषि तत्र प्रथमं यजुराह--
अ॒ग्निष्ट्वा वसु॑भिः पुर॒स्ता॒द्रोच॑यतु गाय॒त्रेण॑
छन्द॑सा । स मा॒ रु॑चितो रो॑चय, इति ।
हे महावीर त्वां पूर्वस्यां दिशि वसुभिर्देवैर्गायत्रीच्छन्दोदेवतया च सहाग्निर्दै
रोचयतु दीपयतु । पुरतो रुचितो दीपितः स त्वं मां रोचय प्रकाशय ।
अस्मिन्मन्त्रे यदग्नेर्दीपकत्वं तन्मुख्यमेव न तूपचारितमित्येवकारेण दर्शयति--
अग्निष्ट्वा वसुभिः पुरस्ताद्रोचयतु गायत्रेण
छन्दसेत्याह । अग्निर्वेनं वसुभिः पुर-
स्ताद्रोचयति गायत्रेण छन्दसा, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ५ । विभा० १ )
रोचयेत्ययं लोट्प्रत्ययो न विध्यर्थः किंत्त्वाशीरर्थ इत्येतद्दर्शयति--
स मा रुचितो रोचयेत्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ५ । विभा० १ )
१ ग. ˚चयत्वित्य˚ ।