तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

प्रपा० ४ अनु० ९] -- कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २५९
घर्मस्य महावीरस्य प्रियशरीराक्रमणे त्वग्दोषः स्यात् । यः पुमानपेक्षितं प्रद-
क्षिणत्रयं कृत्वा ततश्चतुर्थं प्रदक्षिणमनपेक्षितमपि कुर्यात्, स एव प्रियशरीरमाक्रा-
मतीति त्वग्दोषं प्राप्नुयात् । न चैतद्वार्तामात्रं किंतु कश्चिद्राजनि नामकः पुरुष उग्रदेव
उग्राणामृत्विजां शाखामभ्युल्लंघ्यतां स्वामी सन्कदाचिदेतां प्रियतनूमाचक्राम ।
ततोऽपराधात्कुष्ठरोगवानभूत् । अतः स्वदेहरक्षार्थं चतुर्थीवृत्तिं न कुर्यात् ।
धवित्राणि प्रशंसति--
प्राणा वै ध॒वित्रा॑णि, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ३९ )
यदुक्तं सूत्रकारेण--“ तमभिमुखाः पर्युपविशन्ति पुरस्तादध्वर्युर्दक्षिणतः प्रतिप्र-
स्थातोत्तरत आग्नीध्रोऽव्यतिषङ्गमूर्ध्वं धून्वन्तः ” इति । तत्र धवित्रदण्डानां यः परस्प-
रसंश्लेषाभावस्तमिमं विधत्ते--
अ॒न्यति॑षङ्गं धून्वन्ति । प्रा॒णानामन्यतिषङ्गाय॑ क्लृप्त्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ४० )
प्राणादिवृत्तीनां सांकर्यपरिहारेण स्वव्यापारसामर्थ्यार्थो धवित्राणामयमव्यतिषङ्गः ।
तमभिमुखाः पर्युपविशन्तीति यदुक्तं तद्विधत्ते--
वि॒निष्ष॑धं धून्वन्ति । दि॒क्ष्वेव प्रति॑तिष्ठन्ति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ४१ )
पुरस्तादध्वर्युरित्याद्यभिधानाद्दिक्षु प्रतिष्ठा ।
ऊर्ध्वाभिमुखत्वेन वायुत्पादनं विधत्ते--
ऊ॒र्ध्वं धू॑न्वन्ति । सु॒वर्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ४२ )
स्वर्गस्योर्ध्ववर्तित्वादूर्ध्वधूननेन तत्प्राप्तिः ।
सर्वासु दिक्षु धूननं विधत्ते--
सर्व॑तो धून्वन्ति । तस्मा॒दयꣳ सर्व॑तः पवते, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ४३ )
दधातीवान्वाह यज्ञस्याऽऽहैष उपरिष्टादाशीरन्यो व्यास्थापयन्ति रश्मयो भवन्ति
धन्वेत्याह यज्ञश्चक्राम समष्ट्यै द्वे च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके पञ्चमप्रपाठके चतुर्थोऽनुवाकः ॥ ४ ॥
१ ग. 'षं न प्रा' । २ क. ख. 'र्थ्यार्थे थ' ।