तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

२४६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा० ४ अनु० १]
पूर्वमाम्नाते मन्त्रे प्रवर्ग्येणेति शब्दोऽस्ति । अस्मिंस्त्वसौ नास्तीत्येतावान्या-
विशेषः ।
ब्रह्मन्निति संबोधनस्य तात्पर्यं दर्शयति--
ब्रह्मन्प्रचरिष्यामो होतर्घर्ममभिष्टुहीत्याह । एष
वा एतर्हि बृहस्पतिः । यद्ब्रह्मा । तस्मा एव
प्रतिप्रोच्य प्रचरति । आत्मनोऽनार्त्यै, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० १ )
एतर्हि कर्मकाले यो ब्रह्माऽस्ति एष एव बृहस्पतिस्थानीयः । तस्मै बृहस्पतये
कथयित्वा प्रचारे सति स्वस्याऽऽर्तिवैकल्यनिमित्तापराधो न भवति ।
कल्पः-“ यमाय त्वा मखाय त्वेति सर्वं परिघर्म्यमभिपूर्वं त्रिः प्रोक्षति ” इति
पाठस्तु-
य॒माय॑ त्वा म॒खाय॑ त्वा । सूर्य॑स्य॒ हर॑से त्वा, इति ।
हे घर्म पात्रसमूह यमाय नियमार्थं त्वां प्रोक्षामीति शेषः । तथा मखाय यज्ञा-
त्वां प्रोक्षामि । सूर्यस्य हरसे सूर्यसंबन्धिनोऽर्थे सूर्यमण्डलपर्यन्तं ज्वालोद्गमार्थं त्[वां]
प्रोक्षामि ।
यममखसूर्यशब्दैः सूचिताभिः प्रवर्ग्यदेवताभिः सर्वाभिः संपादितां प्रवर्ग्यसमृ[द्धिं]
दर्शयति--
यमाय त्वा मखाय त्वेत्याह । एता वा एतस्य
देवताः । ताभिरेवैन सम्अर्धयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० २ )
प्रोक्षणद्रव्यं विधत्ते-
मदन्तीभिः प्रोक्षति । तेज एवास्मिन्दधाति ( १ ), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ३ )
तप्ता आपो मदन्त्यः, ताभिः प्रोक्षणे यजमाने कान्तिः संपद्यते ।
तत्रानुक्रमं विधत्ते —
अभिपूर्वं प्रोक्षति । अभिपूर्वमेवास्मिन्तेजो दधाति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ४ । विभा० ४ )
पूर्वं प्रथमं महावीरमभिलक्ष्याभिपूर्वं तदादिकमेव प्रोक्षेत्, न तु विपर्ययेण ।
सति यजमाने पितृपुत्रादिक्रमेणैव तेजः संपद्यते ।
१ ग. घर्म्यं ।