तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

३३२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०४अनु०२]
एतेषां संभारद्रव्याणां कृष्णाजिने संभरणं विधत्ते—
यद्ग्रा॒म्याणां॑ प॒शूनां॒ चर्म॑णा॒ संभ॑रेत् । ग्रा॒म्यान्प॒शूञ्छुचा॑ऽ-
र्पयेत् । कृ॒ष्णा॒जि॒नेन॒ संभ॑रति । आ॒र॒ण्याने॒व प॒शूञ्छुचा॑ऽ-
र्पयति । तस्मा॑त्स॒माव॑त्पशू॒नां प्र॒जाय॑मानानाम् (११) ।
आ॒र॒ण्याः प॒शवः॒ कनी॑याꣳसः । शुचा॒ ह्य१॑ताः, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० २ । विभा० २७ )
ग्राम्याणां गवादिपशूनां चर्मणा संभरणे सति तान्पशूञ्छुचा शोकेन रोगादि-
जनितेन योजयेत् । तन्मा भूदिति कृष्णाजिनेनैव सर्वं संभरणीयम्, कृष्णमृगस्या-
रण्यजत्वादारण्यानेव पशून्महावीरजनितेन संतापेन योजयति । यस्मादारण्येनैव संभ-
रणादारण्याः पशवः शुचा योजिताः, तस्मात्समावत्प्रजायमानानां साम्ये-
नोत्पद्यमानानामपि द्विविधानां पशूनां मध्य आरण्या एव पशवः कनिष्ठाः
न हि जना गवाश्वादिषु यावन्तमादरं तावन्तं कृष्णजिनमृगेषु कुर्वन्ति ।
कृष्णाजिनस्य सलोमके भागे संभरणं विधत्ते--
लोम॑तः संभ॑रति । अतो॒ ह्यस्य॒ मेध्य॑म्, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० २ । विभा० २८ ।)
लोमतो लोमवति प्रदेशे संभरेत् । अतो लोम[व]तः प्रदेशादस्य कृष्णाजिन
१मेध्यं यागयोग्यः संभारः संपद्यते ।
कल्पः- "आयुर्धेहि प्राणं धेहीत्यश्वेनावघ्राप्य" इति । पाठस्तु-
आयु॑र्धेहि प्रा॒णं धे॑हि । अ॒पानं धे॑हि व्या॒नं
धे॑हि । चक्षु॑र्धेहि॒ श्रोत्रं॑ धेहि । मनो॑ धेहि
वाचं॑ धेहि । आ॒त्मानं॑ धेहि प्रति॒ष्ठां
धे॑हि । मां धे॑हि॒ मयि॑ धेहि , इति ।
हे, अश्व मृद्माघ्राय यजमानस्याऽऽयुरादीन्संपादय । मां यजमानं धेहि पोष-
अपेक्षितं धनादिकं मयि यजमाने धेहि स्थापय ।
यदुक्तं सूत्रकारेण- "बहव आर्याः परिगृह्य हरन्त्युत्तरेण विहारमुद्धृते चे-
सिक्तोपोप्ते परिश्रिते निदधति" इति । तदेतदार्यैनयनमार्याणां च बहुत्वं स्थापन-
विशेषं च क्रमेण विधत्ते—
प॒रि॒गृह