तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

१० अनु० १] कृष्णयजुर्वेदीय तैत्तिरीयारण्यकम् । ३२३
तस्मादेष आश्विनप्रवया इव । यत्प्रवर्ग्र्यः (७), इति ।
( प्र० ५ । अ० १ । वि० ७ )
उत्करो ह्येते तुन्दन्ति महावीरत्वममुवन्नजयन्सप्त च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके पञ्चमप्रपाठके प्रथमोऽनुवाकः ॥ १ ॥
यदि प्रवर्ग्र्याख्यं कर्मानुतिष्ठेत् । तत्तर्हि यज्ञस्य शिर एव प्रतिसमाहितवान्भवति ।
सशीर्ष्णा शिरःसहितेन यज्ञेन यजमानः पुमानाशासनीयान्यन्यफलानि प्राप्नोति
चाभिजयति । यस्मादश्विभ्यां समाधानं कृतं तस्मात्कारणाद्यः प्रवर्ग्र्याख्यः कर्म-
वोऽस्ति स एष आश्विनप्रवया इति । आश्विनमन्त्राः प्रवयसः प्रवृद्धा अस्मिन्प्रवर्ग्र्ये
स्माश्विनप्रवयाः । इवशब्द एवकारार्थः ।
तदेव ब्राह्मणरूपे प्रपाठके प्रथमानुवाके प्रवर्ग्र्याख्यं कर्म विधाय द्वितीयानुवा-
युञ्जते मन इत्येतन्मन्त्रसाध्यं होमं विधत्ते—
सावित्रं जुहोति प्रसूत्यै, इति ।
( प्र० ५ । अ० २ वि० १ )
न्त्रे देवस्य सवितुः परिष्टुतिरित्युकत्त्वादयं मन्त्रः सावित्रः, तद्धोमः प्रसूत्यै प्रस-
संपद्यते ।
त्र द्रव्यं विधत्ते—
चतुर्गृहीतेन जुहोति । चतुष्पादः पशवः । पशूने-
वावरुन्धे । चतस्रो दिशः । दिक्ष्वेव प्रतितिष्ठति, इति ।
( प्र० ५ । अ० २ । वि० २ )
वेण जुह्वां चतुर्वारं गृहीतं यदाज्यं तेन जुहुयात् । चतुःसंख्यासाम्यात्पशुप्राप्ति-
प्रतिष्ठा च ।
नरपि चतुःसंख्यां प्रकारान्तरेण प्रशंसति—
छन्दाग्ँसि देवेभ्योऽपाक्रामन् । न वो भागानि हव्यं वक्ष्याम इति ।
तेभ्य एतच्चतुर्गृहीतमधारयन् । पुरोनुवाक्यायै याज्यायै ( १ ) ।
देवतायै वषट्काराय । यच्चतुर्गृहीतं जुहोति । छन्दाग्ँ-
स्येव तत्प्रीणाति । तान्यस्य प्रीतानि देवेभ्यो हव्यं वहन्ति, इति ।
( प्र० ५ । अ० २ । वि० ३ )
नाविधच्छन्दोयुक्तपुरोनुवाक्याद्याभिमानिनो देवा हविर्भागेभ्यो देवेभ्योऽपरक्ताः
पागच्छन् । किं ब्रुवन्तो गता इति तदुच्यते— हे देवा भागरहितानि वयं
ग. ष्मदीयानि हवींषि न वक्ष्यामो हविर्वहनं न करिष्याम इति ब्रुवन्तः ।
वापि शिं० । होमकाले यच्चतुर्गृहणं तच्छन्दसां प्रीतिकरं भवतीति तेषां