तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २१५
अथ कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठकस्याऽऽरम्भः ।
( तत्र प्रथमोऽनुवाकः । )
यस्य निश्श्वसितं वेदा यो वेदेभ्योऽखिलं जगत् ।
निर्ममे तमहं वन्दे विद्यातीर्थमहेश्वरम् ॥ १ ॥
तृतीये कथिता मन्त्रा ब्रह्माग्निब्रह्ममेधयोः ।
प्रवर्ग्यमन्त्राः प्रोच्यन्ते चतुर्थेऽस्मिन्प्रपाठके ॥ २ ॥
तद्ब्राह्मणं पञ्चमे स्यात्तावन्योन्याभिकाङ्क्षिणौ ।
तेन प्रपाठकावेतौ व्याख्यास्ये सह सर्वशः ॥ ३ ॥
तत्र चतुर्थस्य प्रथमेऽनुवाके शान्तिपाठार्थो मन्त्रोऽभिधीयते, तस्य च प्रवर्ग्यकर्मादौ
महावीरनिष्पत्तेः पूर्वं पाठं बौधायन आह—"अं(आ)मावास्येनै वा हविषेष्ट्वा नक्षत्रे
वा पूर्वां शान्तिमुपयन्ति नमो वाचे" इति । आपस्तम्बस्तु प्रवर्ग्यप्रचारादौ महावीरनि-
ष्पत्तेरूर्ध्वं शान्तिपाठमाह—"प्रवर्येण प्रचारिष्यन्तः संवृण्वन्ति द्वाराणि परिश्रयन्ति
पत्न्यः पश्चाद्धोतोपविशति पुरस्तादध्वर्युर्दक्षिणतो ब्रह्मा यजमानः प्रस्तोता चोत्तरतः
प्रतिप्रस्थाताऽऽग्नीध्रश्च मदन्तीरुपस्पृश्य प्रथमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वा" इति । तस्यानु-
वाकस्य प्रथमभागे स्वाभीष्टानां देवतानामृषीणां च नमस्कारमाह—
हरिः ॐ ।
नमो॑ वा॒चे या चोदि॑ता॒ या चानु॑दिता॒ तस्यै॑ वा॒चे
नमो॒ नमो॑ वा॒चे नमो॑ वा॒चस्पत॑ये॒ नम॒ ऋषि॑भ्यो मन्त्र-
कृद्भ्यो मन्त्र॑पतिभ्यो॒ मा मामृष॑यो मन्त्रकृतो॑ मन्त्रप॒तयः॑ ।
परा॑दुर्माऽहमृषीन्मन्त्रकृतो॑ मन्त्रप॒तीन्परा॑दाम् , इति ।
अनुष्ठेयस्य कर्मणो मन्त्राधीनत्वान्मन्त्राणां च वाग्देवताशरीरस्वरूपत्वात्तस्यै देव-
तायै प्रथमं नमस्कारः क्रियते । वाक्च द्विविधा, काचित्पूर्वमुदिता व्यवहृता काचिद-
नुदिता व्यवहरिष्यमाणा । तयोर्मध्ये या च वागुदिता तस्या अपि नमोऽस्तु । या
तु पूर्वमनुदिता तस्यै वाचेऽपि नमोऽस्तु । विभज्य नमस्कृत्य पुनः समुदायाकारेण
नमस्कारः क्रियते । वाचे भागद्वयेऽप्यन्तर्गतायै वाग्देवतायै नमोऽस्तु । सेयं वाग्देवता येन
वाक्पतिरूपेण पाल्यते तस्मै वाचस्पतये नमोऽस्तु । यथा देवतानमस्कारस्तद्वदृषि-
१ ख. ग. बोधायन । २ ग. अथामा' । ३ ग. 'न वो हविर्ज्येष्ठान' । ४ ग. पवण्ठन्ति ।
५ ग. 'स्काराः क्रियन्ते । वा' । ६ क. गता' ।