तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० ३ अनु० २] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । १६९
अध्व॒र्युः पञ्च॑ च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके तृतीयप्रपाठके
प्रथमोऽनुवाकः ॥ १ ॥
हे वाचस्पते वाचः पालक हे विधे जगद्विधातः, हे नामन्सर्वस्य वशीकर्तः, ते
तव नाम विधेम । अस्मदनुग्रहकारी देवोऽयमित्येवं प्रसिद्धिं कुर्मः । यद्वा नमनं
प्रह्रीभावं संपादयामः । त्वमप्यस्माकं नाम विधेः, देवानां मध्ये यजमानोऽयं यथा-
शास्त्रं हुतवानिति प्रसिद्धिं कुरु । अयं वाचस्पतिर्मदीयेषु यागेषु सोमं सोमसदृश-
माज्यं पिबतु । अस्मासु होमकर्तृषु नृम्णमपेक्षितं धनमाधात्संपादयतु । इमं वृत्तान्त-
मुद्दिश्य जुहुधीति स्वकीया वागाह । अत्र वाचस्पत इत्यादि नृम्णं धादित्यन्तो ग्रह-
भागः । एतेषां मन्त्राणामुपधाने विनियोगः प्रकरणसिद्धः, चातुर्होत्रब्राह्मणे वाचनि-
कश्च । इतरे तु विनियोगास्तत्र तत्र वाचनिकाः । ते च ब्राह्मणे द्वितीयकाण्डे द्वितीय-
तृतीयप्रपाठकयोः प्रपञ्चिताः । तेषु होमाहोमविषयभेदेन कश्चिद्विशेष आपस्तम्बेन
दर्शितः- “यत्र होमार्थाः संग्रहाः सस्वाहाकाराः, यत्राहोमार्था अग्रहा अस्वाहा-
काराः” इति । सोऽयं न्याय उत्तरेष्वपि मन्त्रेष्वनुसंधेयः । तदेवमस्मिन्ननुवाके दशहो-
तृमन्त्रोऽभिहितः ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यकभाष्ये तृतीयप्रपाठके प्रथमोऽनुवाकः ॥ १ ॥
अथ तृतीये द्वितीयोऽनुवाकः ।
अथ चतुर्होतृमन्त्र उच्यते । तस्य च विनियोगो ब्राह्मणेनैवाभिहितः—दक्षिणतः
प्राञ्चं चतुर्होतारमिति । तत्पाठस्तु—
पृथि॒वी होता॑ । द्यौर॑ध्व॒र्युः । रुद्रो॑ऽ-
ग्नीत् । बृह॒स्पति॑रुपव॒क्ता, इति ।
सोऽयं होतृभागः । तत्र पृथिव्यादयः प्रसिद्धाः, तथा होत्रादयश्च । उपवक्तृशब्देन
समीपे स्थित्वा तैत्तत्कर्मस्वनुजानानो ब्रह्मा विवक्षितः ।
अथ ग्रहभागमाह—
वाच॑स्पते वा॒चो वी॒र्येण॑ । संभृ॑तत॒पेनाऽऽय॑क्ष्यसे । यज॑मा-
१ ख. ग. सोमं° । २ ख. नृणं ध° । ३ ग. ॰मपिंक्षितं धनमधा° । ४ ग. ॰मः । तत्र ।
५ क. ब्राह्मणेस्य । ६ ग. सं ग्रहाः । ७ ग. ॰हाः स्वा° । ८ ग. ॰हाश्चास्वा° । ९ क. तत्क° ।
२२