तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० २ अनु० १७] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । १६५
लोके रिक्तत्वम् । तथा प्रेव रिच्यते परलोकेऽपि प्रकर्षेण रिक्त इव भवति, पुण्य-
लोकाभाव एव रिक्तत्वम् । याजनप्रतिग्रहयोर्जीविकारूपेण शास्त्रेऽभ्युपगतत्वान्निषि-
द्धयाजनप्रतिग्रहविषयमिदं द्रष्टव्यम् । अतो द्रव्यलोभाद्याजयित्वा प्रतिगृह्य वा¹
भोजन²रहितस्त्रिवारं स्वशाखाध्ययनरूपं वेदं जपेत् ।
तत्राशक्तस्य पक्षान्तरमाह—
त्रि॒रा॒त्रं वा॑ सावि॒त्रीं गा॑य॒त्रीम॒न्वाति॑रेचयति³—, इति ।
गायत्रीच्छन्दस्कां सवितृदेवताकां तत्सवितुर्वरेण्यमित्येतामृचं भोजनरहितो दिन-
त्रयमनुष्ठाय रेचयति, पूर्वोक्तप्रकारेण रिक्तं स्वात्मानमरिक्तं करोति । अपकीर्तिं
पुण्यक्षयं च निवर्तयेदित्यर्थः ।
पक्षद्वयेऽपि दक्षिणां विधत्ते—
व॒रो दक्षि॑णा वरे॑णै॒व वर॑ꣳ स्पृणोत्या॒त्मा हि वर॑: (१), इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके द्वितीयप्रपाठके
षोडशोऽनुवाकः ॥ १६ ॥
गौर्वै वर इति सूत्रकारेणोक्तत्वाद्वौरेव दक्षिणा, वरेण श्रेष्ठेन गोद्रव्येण वरं श्रेष्ठं
ब्राह्मणं स्पृणोति प्रीणयति । यस्माद्वरो गौरात्मैव तस्मात्स्वेन समानत्वास्या दक्षि-
णया स्वात्मानमेव दत्तवानिति कृत्वा तत्पापनिवृत्तिर्युक्ता ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यकभाष्ये द्वितीयप्रपाठके षोडशोऽनुवाकः ॥ १६ ॥
━━━━━━━━━━━━━━━━
अथ द्वितीये सप्तदशोऽनुवाकः ।
━━━━━━━━━━━━━━━━
पूर्वमनापदि दुष्टयाजनस्य प्रायश्चित्तमुक्तम् । इदानीमापदि तद्याजनस्य पूर्वस्मादल्पं
प्रायश्चित्तं विधत्ते—
दु॒हे ह॒वा ए॒ष छन्दा॑ꣳसि यो या॒जय॑ति
स येन॑ य॒ज्ञक्रतुना॑ या॒जये॒त्सोऽर॑ण्यं पँ⁴रेत्य॑
शुचौ दे॒शे स्वा॑ध्या॒यमे॒वैन॑म॒धीय॑न्नासीत॑—, इति ।
यः पुमाँ⁵न्धनाभावे जीवनाभावात्प्राणरक्षणाययाज्यमपि पुरुषं याजयेत् । एतच्च
१ ग. वाऽनश्नन्भोजं । २ ग. ॰हितः स्वाध्यायं त्रिवा॑ । ३ ग. ॰ति । पू॑ । ४ ग.
परीत्य । ५ क. -ख. ॰मान्प्राण॑ ।