तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

वाजसनेयके दर्शितम्- “प्राणस्य वै सम्राट्‌कामायायाज्यं याजयत्यप्रतिगृह्यस्य प्रति-
गृह्णाति” इति । ईदृशः पुमांश्छन्दाꣳसि दुहे स्वकीयान्मन्त्रान्रिक्ती करोति फलरहितान्क-
रोति । तत्परिहारार्थं येन यज्ञक्रतुना याजितवानेनेव क्रतुभागं स्वाध्यायं स पुमा-
नरण्ये गत्वा पठन्नासीत, तेन प्रायश्चित्तं संपाद्यते ।
तत्संभावनार्थं ध्यानार्थं वा तत्र यज्ञावयवान्संपादयति—
त॒स्यान॑शनं दी॒क्षा स्थान॒मुप॒सद् आ॒संन्ꣳ सु॒त्या वाग्जु॒हूर्मन॑
उप॒भृच्चक्षु॑र्ध्रु॒वा प्रा॒णो ह॒विः सामा॑ध्व॒र्युः स वा ए॒ष य॒ज्ञः
प्रा॒णद॑क्षिणोऽन॑न्तदक्षिणः समृ॑द्ध्यतरः ( १ ), इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके द्वितीयप्रपाठके
सप्तदशोऽनुवाकः ॥ १७ ॥
तस्य प्रायश्चित्तार्थं वेदभागमध्येतुः पुरुषस्य तावत् किल यो भोजनपरित्यागः सैव
दीक्षा । यदेतच्छुद्धदेशरूपं स्थानं ता एवोपसदः, यत्तत्रोपवेशनं सैव सुत्या सोमा-
भिषवः, येयमस्य वाक्सेयं जुहूः, यन्मनः सैवोपभृत्, या धृतिरनुष्ठेयार्थावधारणा
सैव ध्रुवा, यः प्राणस्तदेव हविः, यत्साम गीयमानं स एवाध्वर्युः । सोऽयं
भावनारूपो यज्ञः प्राणदक्षिणः, देहान्ते प्राणपरित्याग एव दक्षिणास्थानीयः, अतोऽ-
नन्तदक्षिणत्वादयं यज्ञोऽतिशयेन समृद्धः । उक्तयज्ञसमाप्तौ प्रभूतमन्नं देयमिति
तात्पर्यार्थः ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदी-
यतैत्तिरीयारण्यकभाष्ये द्वितीयप्रपाठके सप्तदशोऽनुवाकः ॥ १७ ॥
अथ द्वितीयेऽष्टादशोऽनुवाकः ।
प्रायश्चित्तार्थस्वाध्यायप्रसङ्गादवकीर्णिप्रायश्चित्तमुच्यते । तद्विधानार्थमादौ प्रस्तौति—
क॒ति॒धाऽव॑की॒र्णी प्र॑वि॒शति॒ चतु॑र्धेत्या॑हु॒र्ब्रह्म॑वा॒-
दिनो॑ म॒रुतः॑ प्रा॒णैरिन्द्रं॒ बले॑न॒ बृह॒स्पतिं॑ ब्रह्मवर्च॒-
सेना॒ग्निमे॒वेतरे॑ण॒ सर्वे॑ण तस्यै॒तां प्रा॑य॒श्चित्तिं॑
वि॒दांच॑कार सु॒देवः॑ कांश्य॒पः—, इति॑ ।
१ ग. °कामेभ्य अयाज्यं । २ क. ˚हे तदीया˚ । ३ क. ग. गायनं ।