तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

१०८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० १ अनु० २९]
वाच्यानि जनैर्निन्द्यानि पूर्वोक्तपरिबाधादिरूपाण्यपत्यानि तान्यात्मन इच्छतीति
वाच्याया परिबाधादीनां माता काचिदलक्ष्मीः । अस्मदुपद्रवोपायं सम्यक्पश्यन्तीति
संदृशः परिबाधादयः । हेऽग्ने स त्वं तान्परिबाधादीन्वाच्यायया मात्रा सह विना-
शय । किंच ये विद्वेषिणोऽस्माकमीर्ष्यादीन्दीन्धिरे दीपयन्ति । अस्मद्गुणानामसहन-
मीर्ष्या, तेषु दोषारोपोऽसूया, अन्नाभावेन बाधा बुभुक्षा, मन्युरस्मद्विषयः क्रोधः,
कृत्याऽस्मद्विषयोऽभिचारः, एतेषामीर्ष्यादीनां दीपनमभिवृद्धिं कुर्वन्तो ये विद्वेषिणोऽ-
स्मान्मारयितुं सम्यक्पश्यन्ति तान्सर्वान्रथेन तदीयेन सह नाशय । कीदृशेन रथेन,
किंशुकावता कुत्सिताः शुकाः किंशुकाः प्राण्यपद्रवकारिणः पक्ष्याकारा राक्षराविशेषा-
स्तैर्युक्तेन ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये प्रथमप्रपाठकेऽष्टाविंशोऽनुवाकः ॥ २८ ॥
अथ प्रथम एकोनत्रिंशोऽनुवाकः ।
कल्पः—‘पर्जन्यायैति तिस्रः’ इति । तत्र प्रथमामाह—
प॒र्जन्या॑य॒ प्रगा॑यत । दि॒वस्पु॒त्राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ । स नो॑ य॒वसं॑मिच्छतु, इति ।
हे ऋत्विग्यजमानाः पर्जन्याय वृष्ट्यभिमानिदेवार्थं प्रगायत प्रकर्षेण स्तुतिं कुरुत ।
कीदृशाय दिवस्पुत्राय द्युत्युत्पन्नत्वात्पुत्रत्वम् । मीळ्हुषे वृष्टिरूपेण जलस्य सेचकाय ।
स पर्जन्यदेवो नोऽस्माकं यवसमन्नादिरूपं भक्ष्यं संपादयितुमिच्छतु ।
अथ द्वितीयामाह—
इ॒दं वर्चः॑ प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे॑ । हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑रं॒ तद्यु॑योत । म॒यो॒-
भूर्वातो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टयः सन्त्व॒स्मै । सु॒पि॒प्प॒ला ओष॑धीर्देवगो॑पाः, इति ।
स्वराजे स्वत एव राजमानाय पर्जन्याय पर्जन्यदेवार्थमस्माभिरुक्तमिदं स्तुतिरूपं
वचो हृदोऽन्तरमस्तु तदीयचित्ते प्रविष्टमस्तु । तदस्मदीयं वचो युयोत तच्चित्ते हे
ऋत्विजो मिश्रयत । वातो वायुरस्मै अस्मासु मयोभूः सुखस्य भावयिता भवतु ।
विश्वकृष्टयः सर्वेऽपि मनुष्या अस्मासु मयोभुवः सन्तु । ओषधीर्व्रीहियवाद्याः सुपि-
प्पलाः शोभनफलोपेताः, देवगोपा हविर्द्वारा देवानां पालयित्र्यः सन्तु ।
१ ख. ग. ॰दीन्नाशय मा॰ । २ ख. ग. ये दे’ । ३ क. ॰देवतार्थं ।