तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० १ अनु० १] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३
हे देवा इन्द्रादयो भद्रं कल्याणं श्रुतिस्मृतिवाक्यरूपं क॒र्णेभि॑राचार्यान्तेवासिरूपा-
णामृत्विग्यजमानरूपाणां वाऽस्माकं बहूनां कर्णैः शृणुयाम युष्मत्प्रसादात्सर्वदा श्रोतुं
समर्थाः स्याम । श्रुत्वा च यजत्रा यागक्षमा वयं भद्रं कल्याणं यज्ञादिकं कर्माक्षाभि-
श्चक्षुरिन्द्रियैः साक्षात्पश्येम । स्थिरैरविकलैरङ्गैरक्षुरादिभिर्हस्तादिभिश्चावयवैस्तनूभि-
स्तथाविधशरीरैर्युक्ता वयं तुष्टुवांसो युष्मदीयां स्तुतिं कुर्वाणा यद्यस्मात्कारणाद्देवहितं
देवेन प्रजापतिना समर्पितं सर्वमप्यायुर्व्यशीम विशेषेण प्राप्नुवाम । तस्मादपमृत्योरभावा-
च्चिरं भद्रं शृणुयामेति पूर्वत्रान्वयः ।
अथ द्वितीयामाह—
स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः । स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः ।
स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः । स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑र्दधातु, इति ।
वृद्धैर्महात्मभिः सदा पुराणादिषु श्रूयत इति वृद्धश्रवाः । तादृश इन्द्रो नोऽस्माकं
स्वस्ति दधात्वध्ययनश्रवणानुष्ठानार्थं क्षेमं संपादयतु । विश्वं वेत्ति जानातीति विश्ववेदाः।
तादृशः पूषाऽपि नः स्वस्ति दधातु । अरिष्टमहिंसा तस्य नेमिस्थानीयः । यथा
लोहमयी नेमिः काष्ठमयस्य चक्रस्य भङ्गाभावाय पाल्यत्येवमयं तार्क्ष्यो गरुडोऽपि
सर्पादिकृतां हिंसां निवार्य तत्पालकत्वादरिष्टनेमिः । तादृशस्तार्क्ष्यो नः स्वस्ति
दधातु । बृहस्पतिश्च ब्रह्मवर्चसं परिपाल्य नः स्वस्ति दधातु । एतन्मन्त्रद्वयं शान्त्य-
र्थमादौ पठित्वा तन्मन्त्रद्वयेनाशीष्काद्वयमुपदध्यात् ।
कल्पः—"आपमापामिति पञ्चभिर्महानाम्नीभिरुष्णोदकम् ” इति । उपदधातीत्यनु-
वर्तते । तत्र प्रथमामाह—
आप॑मा॒पाप॑म॒ः सर्वाः॑ । अ॒स्माद॒स्मादितोऽमुत॑:( + १) ।
अ॒ग्निर्वा॒युश्च॒ सूर्य॑श्च । स॒ह सं॑चस्करुर्द्धि॒या, इति ।
अहं सर्वा अपः सर्वदेशवर्तीनि जलान्यापमापं पुनः पुनः प्राप्तवानस्मि । आप-
मित्यस्य वीप्साया पौनःपुन्यं लभ्यते । दीर्घस्य छान्दसत्वाद्वितीयोऽप्यापमित्येव
शब्दः । जललाभाय स्थानविशेषा निर्दिश्यन्तेऽस्मादस्मादि[ती]दंशब्देन वीप्सायुक्तेन
सर्वनाम्ना । जलस्थानानि गङ्गासरस्वतीयमुनागोदावरीकावेर्यादीनि विद्यन्ते तस्मात्सर्व-
स्माज्जलस्थानात्प्राप्तवानस्मीति पूर्वत्रान्वयः । इतोऽमुत इत्याभ्यां शब्दाभ्यां भूलोकस्व-

• वाक्यदशकबोधकोऽयमङ्कः । एवमग्रेऽपि बोध्यम् । अयं च क. ख. पुस्तकयोर्नास्ति ।
  एवमग्रेऽपि स तत्र नास्तीति बोध्यम् ।
  १ क. ख. ॰रीरयुक्ता । २ ख. ग. तीयमा॑ । ३ क. ॰यच॑ । ४ ख. ग. ॰त्वा प्रणद्व ।