तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०१अनु०१]
व्याख्याता सुखबोधार्थं तैत्तिरीयकसंहिता ।
तद्ब्राह्मणं च व्याख्यातं शिष्टमारण्यकं ततः ॥ ५ ॥
अरण्याध्ययनादेतदारण्यकमितीर्यते ।
अरण्ये तदधीयीतेत्येवं वाक्यं प्रवक्ष्यते ॥ ६ ॥
काण्डमारण्यकं सर्वं व्याख्यातव्यं प्रयत्नतः ।
आरण्यकविशेषास्तु पूर्वाचार्यैरुदीरिताः ॥ ७ ॥
होतृन्प्रवर्ग्यकाण्डं च याश्चोपनिषदो विदुः ।
आरुणीयविधिश्चैव काठके परिकीर्तितः ॥ ८ : ।
रुद्रो नारायणश्चैव मेधो यश्चैव पित्रियः ।
एतदारण्यकं सर्वं नाव्रती श्रोतुमर्हति ॥ ९ ॥
कठेन मुनिना दृष्टं काठकं परिकीर्त्यते ।
सावित्रो नाचिकेतश्च चातुर्होत्रस्तृतीयकः ॥ १० ॥
तुर्यो वैश्वसृजस्तद्वद्वहिरारुणकेतुकः ।
स्वाध्यायब्राह्मणं चेति सर्वं काठकमीरितम् ॥ ११ ॥
नारण्थाधीतिनियमः सावित्रादिचतुष्टये ।
अतस्तद्ब्राह्मणग्रन्थे श्रुतं व्याख्यातमप्यदः ॥ १२ ॥
वह्निनारुणकेत्वाख्यः काठके पञ्चमः श्रुतः ।
आरण्यकादावाम्नातस्तद्व्याख्याऽथ प्रतन्यते ॥ १३ ॥
अत्र बौधायने कल्पे तत्प्रकारोऽभिहितः— “ एतेनाऽऽरुणकेतुको व्याख्यातो
यावन्मन्त्रमबीष्टकाः । लोकंपृणीश्च स्वयमातृण्णांश्वाऽऽप एव ” इति । पूर्वत्र सावित्रा-
दिचयनानामभिहितत्वादेतेनेति तत्परामर्शः । अब्रूपा इष्टका अबीष्टकाः । नात्रेष्टका
मृदादिना निष्पादनीयाः । किं त्वाप एवेष्टकाबुद्धयोपधेया इत्यर्थः । उपधानेऽस्मिन्कल्प
एवमभिहितः—उत्तरवेद्यावपनकाले तूष्णीं जानुदघ्नं खात्वाऽन्यत्र मृदं निवपति विदेर-
श्चिरित्यादिलुप्यते । ध्रुवाऽसीति प्रतिपद्यते । हस्तग्राभमवीष्टका उपदध्यात् । भद्रं कर्णे-
भिरिति द्वाभ्यां शान्तिं कृत्वा ताभ्यःमुपदधाति ” इति । [हस्तग्राभं] हस्तग्राहं हस्तेन
गृहीत्वा जलमित्यर्थः । तत्र शान्त्यर्था प्रथमामृचमाह—
ॐ भ॒द्रं कर्णे॑भिः शृणुयाम॑ दे॒वाः । भ॒द्रं प॑श्येमा॒क्षभि॒र्यज॑त्राः ।
स्थि॒रैरङ्गैᳵस्तुष्टु॒वाꣳस॑स्त॒नूभि॑: । व्यशे॑म दे॒वहि॑तं॒ यदायूं॑:, इति ।
१ ग ˚ताः ॥ ७ ॥ हेतून्प्र˚ । २ ख. ˚विधौ नैव । ३ ख. ˚र्तितौ ॥ ८ ॥ रु˚ । ४ ख.
मेधेश्यश्चै˚ । ५ ख. प्रवर्त्तते । ६ ख. ग बोधायने । ७ ग. ˚णाच्च स्व˚ । ८ ग. ˚ण्णाच्चाऽऽप ।