450 स्मृतिचन्द्रिकायां
र्वसंस्कारकर्मणां षण्मासातिक्रमेऽपि कालात्ययाभावे सति
द्रष्टव्यम् ॥
इति स्मृतिचन्द्रिकायां आभ्युदयिककर्मनिरूपणम्.
अथ वृद्धिश्राद्धविकृतिभूतकर्माङ्गश्राद्धविषयाणि—
तत्र पारस्करः—
निषेककाले सोमे च सीमन्तोन्नयने तथा ।
ज्ञेयं पुंसवने श्राद्धं कर्माङ्गं वृद्धिमत्स्मृतम् ॥
इति । निषेककालो भार्याया ऋतुस्नानकालादारभ्य षोडश-
रात्रपर्यन्तः । तत्र पूर्णनक्षत्रान्वितदिने गर्भाधानाख्यकर्माङ्ग-
श्राद्धं कार्यम् । सोमे सोमयागकाले तत्र दीक्षादिने तद-
ङ्गश्राद्धं कार्यम् । सोमशब्दोऽत्र आधानाग्निहोत्रादिकर्मणामु-
पलक्षणार्थः । कर्माङ्गवचनमकरणे कर्मवैगुण्यज्ञापनार्थम् । अत
एवैतत्कृत्वैव कर्म कर्तव्यमिति वचोभङ्ग्या शातातपेन दर्शितं—
तानिष्ट्वा तु पितॄन् यज्ञे कर्म वैदिकमाचरेत् ।
इति । पितॄन् नान्दीमुखसंज्ञिकान् । वैदिकं कर्म गर्भाधानपुंस-
वनसीमन्तोन्नयनसोमयागाग्निहोत्रादिकम् । एतच्च कर्माङ्गश्राद्ध-
मसकृत्क्रियमाणाग्निहोत्रादिकर्मणां प्रथममेकदैव कर्तव्यम् । यत
आह कात्यायनः—
असकृद्यानि कर्माणि क्रियेरन् कर्मकारिभिः ।
प्रतियागं न चैतास्स्युः मातरः श्राद्धमेव च ॥

इति । एताः 'कर्मादिषु च सर्वेषु मातरस्सगणाधिपाः पूज-
नीयाः प्रयत्नेन' इत्यनेन या गणाधिपसहिताः मातर उक्ता
इत्यर्थः । श्राद्धं कर्माङ्गश्राद्धम् । अत एवानन्तरमुक्तं तेनैव—
आधाने होमयोश्चैव वैश्वदेवे तथैव च ।
बलिकर्मणि दर्शे च पूर्णमासे तथैव च ॥
सर्वयज्ञेषु यज्ञज्ञाः वदन्त्येवं मनीषिणः ।
एकमेव भवेच्छ्राद्धमेतेषु न पृथक्पृथक् ॥
इति । होमयोरित्यनेनाधानसमभिव्याहाराद्विवचनात्सायंप्रात-
रग्निहोमावृत्तौ कर्माङ्गश्राद्धं कार्यम् । यतोऽनन्तरमाह—
नाष्टकासु भवेच्छ्राद्धं न श्राद्धे श्राद्धमिष्यते ।
इति । अष्टकाश्राद्धविषयाः विशेषधर्मास्तत्तद्गृह्योक्ता द्रष्टव्याः ॥
गोष्ठीश्राद्धशुद्ध्यर्थश्राद्धयात्राश्राद्धपुष्ट्यर्थश्राद्धविषयाणि विशेष-
वचनानि अस्मिन्नेव काण्डे श्राद्धभेदनिरूपणप्रकरणे दर्शि-
तान्यनुसन्धेयानि । सपिण्डीकरणश्राद्धविषयाणि तु विशेष-
वचनान्याशौचकाण्डे दर्शयिष्यामः ॥
इति स्मृतिचन्द्रिकायां कर्माङ्गश्राद्धविषयाणि.
अथ तीर्थश्राद्धविषयाणि—
तत्र मत्स्यपुराणं—
स्नात्वा नदीषु सर्वासु पितॄन् देवांश्च तर्पयेत् ।
तत्रतत्र यथावित्तं कुर्याच्छ्राद्धादिकं तथा ॥

स्मृतिचन्द्रिकायां
अकालेऽप्यथवा काले तीर्थश्राद्धं तथा नरैः ।
प्रामैरेव सदा कार्यं कर्तव्यं पितृतर्पणम् ॥
तीर्थे तु ब्राह्मणांन्नैव परीक्षेत कथञ्चन ।
अन्नार्थिनमनुप्राप्तं भोजयेन्मनुशासनात् ॥
सक्तुभिः पिण्डदानं स्यात्संयावैः पायसेन वा ।
कर्तव्यमृषिभिर्दृष्टं पिण्याकेनैङ्गुदेन वा ॥
पिण्याकेन तिलानां वा तत्रसद्भिनरैस्सह ।
श्राद्धं च तत्र कर्तव्यमर्घ्यावाहनवर्जितम् ॥
श्वध्वाङ्कगृध्रकङ्काद्या घ्नन्ति दृष्टा न ते क्रियाः ।
इति । ऐङ्गुदेन पिण्याकेन इङ्गुदफलनिष्पन्नेन पिण्याकेन । श्वध्वा-
ङ्कादयः श्राद्धकर्त्रादिभिर्दृष्टा अपि तीर्थे क्रियमाणाः श्राद्ध-
क्रियाः न घ्नन्तीत्यर्थः ॥
इति स्मृतिचन्द्रिकायां तीर्थश्राद्धविषयाणि.
श्राद्धकाण्डस्य रचना वचनैर्मुनिभिः कृतैः ।
कृता गदाधरप्रीत्यै श्रीमद्याज्ञिकदेवणैः ॥
इति सकलविद्याविशारदश्री केशवादित्यभट्टोपाध्याय-
सूनुयाज्ञिकदेवणभट्टोपाध्यायसोमयाजि-
विरचितायां स्मृतिचन्द्रिकायां
श्राद्धकाण्डः समाप्तः.
श्रीः

अशुद्धसंशोधनम्.

——————
पुटे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
6 19 धुत्राभावे पुत्राभावे
8 6 बिधिं विधिं
16 8 पि दिषु पित्रादिषु
19 14 सर्वसिन्वा सर्वस्मिन्वा
27 19 शतभिषशुक्ता शतभिषग्युक्ता
28 तमपुटे 12 पङ्क्त्यनन्तरं—‘शुक्ले पौर्वाह्निकी ग्राह्या कृष्णे
चैवापराह्निकी’ इत्यर्धश्लोकेन भाव्यम्.
46 16 संसुखा संमुखा
48 6 अमावात्या अमावास्या
81 21 श्राद्धावधानात् श्राद्धविधानात्
85 6 तदष्युक्त तदप्युक्त
85 11 कुर्याच्छूद्रं कुर्याच्छ्राद्धं
96 15 त्राद्धं श्राद्धं
117 1 सूर्ति मूर्ति
162 19 अनुशंस्यं आनृशंस्यं
165 11 रैहितमिति रहितमिति
207 11 प्रभृतीत्यर्थ प्रभृतीत्यर्थः
235 16 व्यक्तिमात्रयेव व्यक्तिमात्रमेव
244 4 भोज्यो भोज्यौ
282 9 प्रधमं प्रथमं
SMRITI CHA.—Vol. V.

2
पृष्ठे. पङ्क्तौ. अशुद्धम्. शुद्धम्.
318 14 पैतृकैब्राह्मणै पैतृकैः ब्राह्मणैः
320 17 एममुक्ता एवमुक्ता
342 10 देवपूर्व देवपूर्वं
357 8 पीतशेशं पीतशेषं
357 8 पिभेत् पिबेत्
360 16 हति इति
364 1 स्वयं चा स्वयं वा
364 17 दाषे दोष
365 20 महीं महीँ
372 15 पितामहपितृ पितामहस्य पितृ
373 9 शाण्डित्यौ शाण्डिल्यौ
373 12 षिण्डानुमन्त्रण पिण्डानुमन्त्रण
373 12 पितृयज्ञ पिण्डपितृयज्ञ
423 12 मृतामहे मृताहे
424 19 युपदेकदा युगपदेकदा