स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

सङ्ग्रहकारवाक्यानि चन्द्रिकायामनूदितानि चतुर्विंशतिमत-
सङ्ग्रहे न दृश्यन्ते. अतश्च सङ्ग्रहकारविरचितस्सङ्ग्रहश्चतुर्विंश-
तिमतसङ्ग्रहादन्य एवेति बाढं ज्ञायते. तथा च क्रिस्ताब्दानां
चतुर्दशशतके प्रख्याते विजयनगरसंस्थाने चन्द्रिकाकारस्स्व-
ग्रन्थं प्राणैषीदिति सर् थामस् स्ट्रैञ्नामकैन प्राड्विवाकेनोक्तमिति
कृष्णस्वामिविदुषा स्वीये स्मृतिचन्द्रिकाया आङ्ग्लभाषानुवादे
सूचितो देवणभट्टकालो निर्मूल एव.

किञ्च "अत्र विशेषमाह नारायणः" इति आह्निककाण्डे
५६७ तमपुटे ग्रन्थकृता परामृष्टो नारायणः मनुस्मृतेर्व्याख्याता
सर्वज्ञनारायणो वाऽन्यो वेति न ज्ञायते. यदि मनुव्याख्यातैव स
स्यात्तदा स क्रिस्ताब्दानां त्रयोदशशतकात्प्राचीन एवेति ज्ञा-
यते. अतश्च चतुर्दशशतकालिकस्स इति यद्बूलर्नाम्ना पाश्चा-
त्यविदुषा स्वीये मनुस्मृतेराङ्ग्लभाषानुवादे उपोद्घाते १२९ तम
पत्रे लिखितं तदपि निर्मूलं भवति.

द्राविडसम्प्रदायविरुद्धस्य मातुलदुहितृपैतृष्वसेयीपरिणय-
नस्यानुष्ठेयत्व¹ प्रतिपादनादयं ग्रन्थकर्ता दाक्षिणात्यस्त्वान्ध इति
स्पष्टमाकल्यते.

ग्रन्थश्चायं संस्काराह्निकव्यवहारश्राद्धाशौचप्रायश्चित्तात्मकैः
षड्भिः काण्डैर्विभक्तो वर्तते. तत्र संस्काराह्निकव्यवहारश्रा-
द्धकाण्डा बाढं संशोध्यात्र मुद्रापिताः प्रख्यापिताश्च. आशौ-
चकाण्डश्चेदानीं मुद्रामाधिरूढोऽस्ति. नैकाऽपि प्रायश्चित्तकाण्ड-
मातृकाऽद्याप्यत्र लब्धा. "प्रायश्चित्ते वक्ष्यामः" इति तत्रतत्र

¹ संस्कारकाण्डः, पु. १००.