स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

सप्तम्या ब्राह्मणानामाहवनीयार्थत्वं प्रदर्श्यते । आहवनीयार्थे
ब्राह्मण इति स्मृत्वा निवेदनार्थम् । एतदुक्तं भवति—परि-
विष्टान्नसन्त्यागात्पूर्वममुकनामानौ विश्वेदेवा देवता इदमन्नं हविः
ब्राह्मण आहवनीयार्थे इत्यादि स्मृत्वा नमश्शब्दोच्चारणपू-
र्वकमन्नं निवेदयेदिति । तथा पिताऽमुकगोत्रोऽमुकशर्मा देवता
इदमन्नं हविर्ब्राह्मण आहवनीयार्थे पितामहोऽमुकगोत्रोऽमुकश-
र्मा देवता इदमन्नं हविर्ब्राह्मण आहवनीयार्थे इत्यादि स्मृत्वा
नमश्शब्दोच्चारणपूर्वकं निवेदयेदिति । एवं च श्राद्धाख्यं कर्म
होमात्मकमित्यवगम्यते । ततश्च निवेदयेदित्यनेन होमात्मकं कर्म-
कुर्यादिति वचोभङ्गया द्योत्यते । अत एव श्राद्धाख्यं कर्म
होमात्मकम् । अत एव ब्रह्मपुराणे—
एतद्रो अन्नमित्युक्त्वा विश्वान् देवांश्च यजेत् । इत्युक्तम् ।
होमयागोरत्यल्पभेदत्वाद्वोमात्मके श्राद्धे अनास्थया यजेदि-
त्युक्तिर्युज्यते । अहोमात्मकत्वे तु यजेदित्युक्तिरत्यन्तासमञ्जसा
स्यात् । तेनात्र श्राद्धाख्यं कर्म होमात्मकमित्यवगम्यते, ब्रा-
ह्मण आहवनीयार्थ इति स्मरणात् । अनन्तरं ब्राह्मणाध्या-
सितां भूमिं गयारूपां ध्यात्वा ब्राह्मणं च गदाधररूपं ध्या-
त्वाऽन्नं निवेदयेत् ॥
श्राद्धभूमौ गयां ध्यात्वा ध्यात्वा देवं गदाधरम् ।
ताभ्यां चैव नमस्कृत्य ततः श्राद्धं प्रवर्तयेत् ॥
इति पुराणेऽभिधानात् । वैश्वदेवान्नत्यागप्रकारमाह अत्रिः—
SMRITI CHA.—Vol. V. 44