स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

[Page-header: श्राद्धकाण्डे श्राद्धकर्मणि वर्ज्यद्रव्याणि 213]

वनमुद्गे तु वरकनिगूढककुलीमकाः ।
इति वैजयन्त्यामुक्तत्वात् । निष्पावा अपि कुलुत्थवत्सूपाय-
नेकोपकारकत्या श्वेतशिम्बीधान्यतया च प्रसिद्धाः । अत एव
वैजयन्त्यां 'निष्पावः श्वेतशिम्बिका' इत्युक्तम् । अयं नि-
ष्पावप्रतिषेधः कृष्णनिष्पावविषयः—
कृष्णधान्यानि सर्वाणि वर्जयेच्छ्राद्धकर्मणि ।
इति स्मरणात् । एवञ्च यदुक्तं मार्कण्डेयपुराणे—
यवव्रीही सगोधूमौ तिलमुद्गास्ससर्षपाः ।
प्रियङ्गवः कोविदारा निष्पावाश्चात्र शोभनाः ॥
इति, तत् कृष्णेतरविषयमिति मन्तव्यम् । यावनाळा वि-
न्ध्यदक्षिणतो महाराष्ट्रादिदेशे जोहळापरपर्यायप्रसिद्धाः ।
अत एव वैजयन्त्यां 'यावनाळास्तु जोहळाः' इत्युक्तम् ।
मरीचिनाऽप्युक्तानि वर्ज्यानि—
कुलुत्थाश्चणकाश्चाद्धे न देयाश्चैव कोद्रवाः ।
कटुकानि च सर्वाणि विरसानि तथैव च ॥
चणकाः अश्वानामत्यन्तप्रियाः प्रत्यन्तदेशव्यतिरिक्तदेशेषु स-
र्वत्र प्रसिद्धाः । विष्णुपुराणेऽपि—
श्राद्धे न देयाः पालङ्क्याः तथा निष्पावकोद्रवाः ।
मसूरक्षारवार्ताककुलुत्थाश्शणशिग्रवः ॥
पालङ्क्या मुकुन्दाख्यं गन्धद्रव्यं, 'पालङ्क्या मुकुन्दः कुन्द-
कुन्दुरु' इत्यमरसिंहेन गन्धद्रव्यनामानुशासनप्रकरणेऽभिधा-