स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

106 स्मृतिचन्द्रिकायां

इति। यस्य नित्यस्याकरणे कालात्ययनिमित्तं प्रायश्चित्तमा-
म्नायते, तद्यथा-- 'अग्नये पथिकृते पुरोडाशमष्टाकपालं नि-
र्वपेद्यो दर्शपूर्णमासयाजी सन्नमावास्यां वा पौर्णमासीं वाऽ-
तिपादयेत्' इति । तथाभूतस्य नित्यस्य ग्रहणं, न तु नि-
त्यमात्रस्य । तेन दर्शपूर्णमासाग्निहोत्रपञ्चमहायज्ञादेरनुष्ठानं
मलिम्लुचे कर्तव्यं, स्वकालातिक्रमे प्रायश्चित्ताम्नानात् । ए-
वञ्च नित्याऽपि सोमयागक्रिया मलिम्लुचे मासि न कार्या,
मलिम्लुचमासातिक्रमेऽपि वसन्तादिकालस्य सोमयागाङ्गभूत-
स्यानातिक्रान्तत्वेनात्र प्रायश्चित्तप्राप्तेरसम्भवात् । एवं यस्य
नैमित्तिकस्य गृहदाहेष्ट्यादेर्निमित्तानन्तरकाले कर्तव्यस्य मा-
सान्तरे विहितकालालाभः तथाभूतावश्यकक्रियाविषय एव म-
लिम्लुचे मासि कुर्यादिति विधानम् । जातेष्ट्यादेर्नैमित्तिक-
स्यापि शिशुसंरक्षणार्थं निमित्तानन्तरकालमपहाय कालान्तरे
कर्तव्यस्य यथा दशरात्रादिसूतककालमध्येऽनुष्ठानमन्याय्यं, तथा
मलिम्लुचकालमध्येऽपीति तस्य न मलिम्लुचेऽनुष्ठानम् । एवञ्च
नित्यत्वं नैमित्तिकत्वं चाविवक्षितम् । यस्यातिक्रमे प्रायश्चि-
त्तप्राप्तिः यस्य च मासान्तरे विहितकालालाभेनावश्यकं म-
लिम्लुचेऽनुष्ठानं तत्सर्वं मलिम्लुचे कुर्यादिति बार्हस्पत्यवच-
नतात्पर्यार्थः प्रत्येयव्यः । तथाच स्मृत्यन्तरे--
अनन्यगति यन्नित्यं कुर्यान्नैमित्तिकं तथा ।