शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

आ०-२ ] उत्पलदेवकृतवृत्त्योपेता ६३
वैयाकरणैः साधुशब्दप्रयोगः स्वर्गापवर्गफल उक्तः । 'एकः शब्दः
शास्त्रपूर्व प्रयुक्तः स्वर्गे लोके कामधुग्भवति' इति । तथा—
'साध्वी१ वाग्भूयसी येषु पुरुषेषु व्यवस्थिता ।
अधिकं वर्तते तेषु पुण्यरूपं प्रजापतेः ॥
प्राजापत्यं महत्तेजस्तन्मात्रैरेव२ संवृतम् ।
शरीरभेदे३ विदुषां स्वां योनिमुपधावति ॥'
इति । तत्फलं स्वर्गाख्यं तावत्कस्य स्यात् यः शब्दप्रयोगस्य कर्तेति तत्फला-
र्थितया पश्यन्त्याः कर्तृत्वे स्वर्गभोगोन्मुख्यात् अविद्यासंपर्केणाशुद्धता स्यात् ।
मध्यमावैखरीदशायामिष्टानिष्टोपलम्भभाजिप्राप्तिपरिहारोन्मुख्येन प्रवृत्तिः ।
तन्न, पारमार्थिकप्रमातृनिष्ठा हि विषयव्यवस्थितिः, तन्मध्यमादेः सवि-
भागत्वेन द्वैतावस्थाने सति अविद्याशबलरूपतया जडत्वान्न परमार्थपद-
प्रतिष्ठेने किञ्चिद्भोगेेन, भोग एवासौ न भवेदित्यर्थः । तस्मात्साधुशब्दः
प्रयुक्तः शब्दविद्याफलस्य भोगादेर्दाता, प्रत्युत पश्यन्त्या अशुद्ध्यापादनेना-
साधुरशुभः स्यात् । एवं चाशुभकारित्वाद्यथावर्णितफलं व्याकरणमपि
त्वदीयं समुच्छिन्नं हेयमेव स्यात् ॥ ७१ ॥
वैयाकरणतां त्यक्त्वा विज्ञानान्वेषणेन४ किम् ।
भवतामप्रस्तुतेन५ न केवलमिहोदितम्६ ॥ ७२ ॥
विज्ञानाभासनं यावत्समीक्षायामुदाहृतम्७ ।
१ साध्वी व्याकरणव्युत्पत्तिसंस्कारसहिता ।
२ तैरेव केवलं संवृतं गोपितम् ।
३ मरणक्षणे ।
४ सम्यग्ज्ञानवेषणया ।
५ प्रस्तावनानर्हेण ।
६ ननु साधुशब्दानुशासनत्वमेव प्रधानं प्रयोजनं व्याकरणस्य
व्यवस्थापितं प्रसङ्गागतं तत्र विज्ञानाभासनं व्यवस्थापितमिति कात्र
हानिरिति समर्थयति न केवलमित्यादिना ।
७ अनेन तेषामत्र सिद्धान्तप्रतीतिरस्तीति ध्वनितम् ।