सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
शार्ङ्गधर संहिता (दीपिका टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

शार्ङ्गधर संहिता (दीपिका टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Sharangadhara Samhita with Dipika Hindi Commentary

शार्ङ्गधराचार्य द्वारा

स्रोत: चौखम्बा सुरभारती प्रकाशन · चौखम्बा सुरभारती प्रकाशन (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished356 पृष्ठ

पृष्ठ 46, कुल 356 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 46

10 शार्ङ्गधरसंहिता [पूर्वखण्डे
अथवा
5 रत्ती = 1 सुवर्णमाषक
16 सुवर्णमाषक = 1 सुवर्ण या कर्ष
4 कर्ष = 1 पल
88 श्वेतसर्षप = 1 रौप्यमाषक
16 रौप्यमाषक = 1 धरण
20 शैव्य = 1 धरण
(सेम के बीज)
(हीरा की तौल में प्रयुक्त मान)
(6) लीलावती-ग्रन्थोक्त पौतवमान¹
2 यव = 1 गुञ्जा
3 गुञ्जा = 1 वल्ल
8 वल्ल = 1 धरण
2 धरण = 1 गद्याणक
14 वल्ल = 1 घटक
5 गुञ्जा = 1 माषक
16 माषक = 1 कर्ष
4 कर्ष = 1 पल
1 कर्ष = 1 सुवर्ण (तोला)
(7) यवन-प्रचारित मान²
36 रत्ती = 1 टंक
72 टंक = 1 सेर
40 सेर = 1 मन
(8) आलमगीरशाह-प्रचारित मान³
192 घटक = 1 सेर
5 सेर = 1 घटिका (घड़ी)
8 घटिका = 1 मन
(9) शार्ङ्गधरोक्त पौतवमान⁴
30 परमाणु = 1 त्रसरेणु या वंशी
6 वंशी = 1 मरीचि
6 मरीचि = 1 राजिका
3 राजिका = 1 सर्षप
8 सर्षप = 1 यव
4 यव = 1 गुञ्जा=1 रत्ती
6 रत्ती = 1 माषक=1 माशा
4 माषक = 1 शाण
2 शाण = 1 कोल
2 कोल = 1 कर्ष=1 तोला
2 कर्ष = 1 शुक्ति=2 तोला
2 शुक्ति = 1 पल=4 तोला⁵
2 पल = 1 प्रसूति=8 तोला
2 प्रसूति = 1 अञ्जलि=16 तोला
2 अञ्जलि = 1 मानिका=32 तोला
2 शराव = 1 प्रस्थ=64 तोला
4 प्रस्थ = 1 आढक=256 तोला
4 आढक = 1 द्रोण=1024 तोला
2 द्रोण = 1 शूर्प=2048 तोला
2 शूर्प = 1 द्रोणी=4096 तोला
4 द्रोणी = 1 खारी=16384 तोला
200 पल = 1 भार=8000 तोला
20 पल = 1 तुला=400 तोला
शार्ङ्गधरोक्त मानों का चतुर्गुण सूत्र
4 माशा = 1 टंक
4 टंक = 1 कर्ष
4 कर्ष = 1 पल
4 पल = 1 कुडव
4 कुडव = 1 प्रस्थ
4 प्रस्थ = 1 आढक
4 आढक = 1 द्रोण
4 द्रोण = 1 द्रोणी
4 द्रोणी = 1 खारी
(10) कालिङ्गोक्त पौतवमान
12 गौरसर्षप = 1 यव
2 यव = 1 गुञ्जा
3 गुञ्जा = 1 वल्ल
7 गुञ्जा = 1 माष
अथवा
8 गुञ्जा = 1 माष
1-3. देखें-'लीलावती' परिभाषा-प्रकरण।
4. इनके पर्यायवाची शब्द मूल ग्रन्थ में देखें।
5. तोला में 5 का भाग देने से लब्धि छटांक और इनमें 16 का भाग देने से सेर प्राप्त होंगे।