सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
शालिहोत्रम्: अश्वशास्त्र (महर्षि शालिहोत्र - प्राचीन भारतीय अश्व-चिकित्सा एवं लक्षण विज्ञान)

शालिहोत्रम्: अश्वशास्त्र (महर्षि शालिहोत्र - प्राचीन भारतीय अश्व-चिकित्सा एवं लक्षण विज्ञान)

Shalihotram Ashvashastra of Maharshi Shalihotra

महर्षि शालिहोत्र द्वारा

DevanagariSanskritpublished130 पृष्ठ

पृष्ठ 36, कुल 130 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 36

शालिहोत्रम् । १७
एकाहान्तरितं दद्याल्लवणं च विचक्षणः ।
पलद्वयप्रमाणे मुखतापविशुद्धये ॥
वर्षोदकेन सिक्ताङ्गस्तेजसा त्यज्यते हयः ।
मुखरोगमवाप्नोति शालिहोत्रेऽब्रवीदिदम् ॥
अशुद्धोदकतः रोगान् प्राप्नोति शतशः परान् ।
वर्षोदकस्य पानेन बलहीनश्च जायते ॥
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रावृट्काले उपस्थिते ।
अनेन विधिना प्राज्ञो वाजिनं परितोषयेत् ॥
वर्षा ऋतुमें कूपका जल, कडुवे तेलका लगाना निर्वात
स्थान में बांधना, एक दिन बीच में छोड़कर चार तोले नमक
देना, गुण कारक होता है, इससे मुखका ताप जाता रहता है ।
वर्षा का जल ऊपर पड जाने से घोडा तेज हीन होजाता है
और उसके मुखका रोग भी उत्पन्न होता है । वर्षाका मैला जल
पीने से और भी सैकड़ों रोग तथा बलहीनता होती है, इस
लिये यत्नपूर्वक वर्षा काल में पशुकी रक्षा करना उचित है ।
शरद ऋतुमें कर्त्तव्य विधि ।
ततश्शरदमासाद्य बहुखण्डसमन्वितम् ।
शस्तं क्षीरोदनं पानं पलाष्टपग्निसंख्यया ॥
दुग्धं वा केवलं रात्रौ कथितं संप्रशस्यते ।
अथान्यदपि यत्किंचित् मधुरं सम्प्रदापयेत् ॥
पानाय सारसंतोयं यवसं सुमनोहरम् ।
नीलवर्णं मकुण्ठं च घृतं मांसेन संयुतम् ॥
वाहनं च प्रयत्नेन सूस्त्वल्पमपि जायते ।