सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

परिशिष्ट ( ङ )
वृत्त-विवरण
१. अनुष्टुप्—
'पञ्चमं लघु सर्वत्र सप्तमं द्विचतुर्थयोः ।
षष्ठं गुरु विजानीयादेतत् पद्यस्य लक्षणम् ॥'
सर्ग १ ( श्लोक १-५८ ), सर्ग २ ( श्लोक १-६२ ), सर्ग ११ ( श्लोक १-५८ ),
सर्ग १२ ( श्लोक १-४२ ), सर्ग १३ ( श्लोक १-५४ ), सर्ग १४ ( श्लोक १-४५ ),
सर्ग १५ ( श्लोक १-६५ ) ।
२. अपरवक्त्र—
'अयुजि ननरला गुरुः समे । तदपरवक्त्रमिदं नजौ जरौ ॥'
सर्ग ८ ( श्लोक ५७ ) ।
३. उद्गता—
'प्रथमे सजौ यदि सलौ च, नसजगुरुकाण्यनन्तरम् ।
यद्यथ भनजलगाः स्युरथो, सजसा जगौ च भवतीसमुद्गता ॥'
सर्ग ३ ( श्लोक १-४१ ) ।
४. उपजाति—
'स्यादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ गः, उपेन्द्रवज्रा जतजास्ततो गौ ।
अनन्तरोदीरित लक्ष्मभाजौ, पादौ यदीयावुपजातयस्ताः ॥'
सर्ग १ ( श्लोक ५९-६० ), सर्ग २ ( श्लोक ६३ ), सर्ग ४ ( श्लोक १-४४ ),
सर्ग ५ ( श्लोक १-५२ ), सर्ग ६ ( श्लोक १-४८ ), सर्ग ७ ( श्लोक १-४७ ), सर्ग
१० ( श्लोक १-५३ ), सर्ग ११ ( श्लोक ५९ ), सर्ग १४ ( श्लोक ४६-४९ ), सर्ग
१६ ( श्लोक १-६४ ), सर्ग १७ ( श्लोक १-७० ), सर्ग १८ ( श्लोक १-४३ ) ।
५. उपस्थित प्रचुपित—
'उपस्थितप्रचुपितं पृथगाद्यं मसौ जभौ गौ ।
सनौ जरौ ग, नौ स, नौ न जयौ ॥'
सर्ग २ ( श्लोक ६४-६५ ) ।
६. कुसुमलता-वेल्लिता—
'स्याद् भूतत्वंश्र्वैः कुसुमितलतावेल्लिता म्तौ न यो यो ।'
सर्ग ७ ( श्लोक ५२ ) ।
७. पुष्पिताग्रा—
'अयुजि नयुगरेफतो यकारो युजि, तु नजौ जरगाश्च पुष्पिताग्रा ।'