सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

आज्ञा-व्याकरणम् ] अष्टादशः सर्गः ३८७
हिन्दी—आज तुम्हारे लिए यह कहना उचित है कि राजा शुद्धोदन हमारे पिता
हैं, क्योंकि जो अपने पूर्वजों के द्वारा-पालित धर्म से भ्रष्ट हो गया है उसके लिए
अपने कुल की घोषणा करना प्रशंसनीय नहीं है ॥ ३१ ॥
दिष्ट्यासि शान्तिं परमामुपेतो निस्तीर्णकान्तार इवाप्तसारः ।
सर्वो हि संसारगतो भयार्तो यथैव कान्तारगतस्तथैव ॥ ३२ ॥
अन्वयः—दिष्ट्या त्वं निस्तीर्णकान्तारः आप्तसारः इव परमां शान्तिम् उपेतः
असि, हि सर्वः संसारगतः तथैव भयार्तः यथैव कान्तारगतः ॥ ३२ ॥
व्याख्या—दिष्ट्या = सौभाग्येन, त्वम् = भवान्, निस्तीर्णकान्तारः—निस्तीर्णः =
पारङ्गतः, कान्तारः = काननम्, येन सः, आप्तसारः—आप्तम् = प्राप्तम्, सारम् = तत्त्वम्,
येन सः इति, इव = सदृशः, परमाम् = अत्याधिकाम्, शान्तिम् = प्रशान्तताम्, उपेतः =
युक्तः, असि = भवसि, हि = यतः, सर्वः = निःशेषः, संसारगतः = जननमरणचक्रोप-
लब्धः, तथैव = तेनैव प्रकारेण, कान्तारगतः = सघनवनमध्ये, भयार्तो भवति । उपमा-
ऽलङ्कारोऽत्र ॥ ३२ ॥
हिन्दी—सौभाग्य से तुम्हें परम शान्ति मिल चुकी है, ठीक उसी तरह जैसे
बीहड़ वन को पारकर कोई समृद्धि प्राप्त कर सुखी होता हो; क्योंकि संसार-चक्र में फँसे
लोग विपत्ति से उसी तरह पीड़ित रहते हैं, जैसे घोर जंगल में फँसे लोग ॥ ३२ ॥
आरण्यकं भैक्षचरं विनीतं द्रक्ष्यामि नन्दं निभृतं कदेति ।
आसीत् पुरस्तात् त्वयि मे दिदृक्षा तथासि दिष्ट्या मम दर्शनीयः ॥ ३३ ॥
अन्वयः—कदा आरण्यकं भैक्षचरं विनीतं निभृतं नन्दं द्रक्ष्यामि ? इति पुरस्तात्
त्वयि मे दिदृक्षा आसीत्, दिष्ट्या त्वं तथा मम दर्शनीयः असि ॥ ३३ ॥
व्याख्या—कदा = कस्मिन् समये, आरण्यकम् = वन्यम्, भैक्षचरम् = भिक्षुकम्,
विनीतम् = विनयावनतम्, निभृतम् = एकान्तवासिनम्, नन्दम् = स्वानुजम्, द्रक्ष्यामि
= अवलोकयिष्यामि, इति = इयम्, पुरस्तात् = प्राक्, त्वयि = युष्मद्विषये, मे = मम,
दर्शनीयः = अवलोकनीयः असि ॥ ३३ ॥
हिन्दी—पहले मेरी यह इच्छा थी कि नन्द को मै कब वनवासी, विनीत, भिक्षा-
चारी एवं एकान्तसेवी देखूँगा। सौभाग्य से आज तुम्हें मैं उसी रूप में देख रहा
हूँ ॥ ३३ ॥
भवत्यरूपोऽपि हि दर्शनीयः स्वलङ्कृतः श्रेष्ठतमैर्गुणैः स्वैः ।
दोषैः परीतो मलिनीकरैस्तु सुदर्शनीयोऽपि विरूप एव ॥ ३४ ॥
अन्वयः—हि स्वैः श्रेष्ठतमैः गुणैः स्वलङ्कृतः अरूपः अपि दर्शनीयः भवति, तु
मलिनीकरैः दोषैः परीतः सुदर्शनीयः अपि विरूपः एव ॥ ३४ ॥
व्याख्या—हि = यतः, स्वैः = स्वकीयैः, श्रेष्ठतमैः = समुत्कृष्टैः, गुणैः = सन्नियमैः,
स्वलङ्कृतः—सु = सुष्ठु, अलङ्कृतः = आभूषितः, अरूपः = रूपहीनः, अपि = चेत्,
दर्शनीयः = अवलोकनीयः, भवति = याति, तु = किन्तु, मलिनीकरैः—न मलिनम्