सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

३८४ सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
अद्यासि शौचेन परेण युक्तो वाक्कायचेतांसि शुचीनि यत्ते ।
अतः पुनश्चाप्रयतामसौम्यां यत्सौम्य नो वेक्ष्यसि गर्भशय्याम् ॥ २४ ॥
अन्वयः—सौम्य ! अद्य परेण शौचेन युक्तः असि, यत् ते वाक्कायचेतांसि शुचीनि,
अतः आप्रयताम्, यत् पुनः असौम्यां गर्भशय्यां न वेक्ष्यसि ॥ २४ ॥
व्याख्या—सौम्य = हे सुदर्शन ! अद्य = सम्प्रति, परेण = अत्यधिकेन, शौचेन =
शुद्धया, युक्तः = सम्पन्नः, असि = विद्यसे, यत् = यतो हि, ते = नन्दस्य, वाक्काय-
चेतांसि = वचनदेहमनांसि, शुचीनि = पवित्राणि, सन्ति, अतः = अनेन कारणेन,
आप्रयताम् = प्रयासं कुरु, यत् = येन, असौम्याम् = दुःखदायिनीम्, गर्भशय्याम् =
जन्मस्थलीम्, न वेक्ष्यसि = न यास्यसि ॥ २४ ॥
हिन्दी—आज तुम सर्वाधिक पवित्र हो, क्योंकि तुम्हारा मन, वचन और शरीर
पवित्र है और क्योंकि हे सुदर्शन ! अब फिर अपवित्र और असौम्य गर्भशय्या में प्रवेश
नहीं करोगे ॥ २४ ॥
अद्यार्थवत्ते श्रुतवच्छ्रुतं तच्छ्रुतानुरूपं प्रतिपद्य धर्मम् ।
कृतश्रुतो विप्रतिपद्यमानो निन्द्यो हि निर्वीर्य इवात्तशस्त्रः ॥ २५ ॥
अन्वयः—श्रुतवत् अद्य श्रुतानुरूपं धर्मं प्रतिपद्य ते तत् श्रुतम् अर्थवत्, हि विप्रति-
पद्यमानः कृतश्रुतः आत्तशस्त्रः निर्वीर्यः इव निन्द्यः ॥ २५ ॥
व्याख्या—श्रुतवत् = हे शास्त्रज्ञ ! अद्य = सम्प्रति, ते = तव नन्दस्य, श्रुतानुरूपम् =
आकर्णितानुकूलम्, धर्मम् = नियमम्, प्रतिपद्य = निष्पाद्य, ते = तय, तत् = पूर्वोक्तम्,
श्रुतम् = आकर्णितोपदेशम्, अर्थवत् = सार्थकमस्ति, हि = यतः, विप्रतिपद्यमानः =
शास्त्रानुपलभ्यमानः, कृतश्रुतः = शास्त्रज्ञः, आत्तशस्त्रः = प्राप्यायुधम्, निर्वीर्यः = परा-
क्रमविहीनः, इव = यथा, निन्द्यः = निन्दनीयो भवति । उपमालङ्कारोऽत्र ॥ २५ ॥
हिन्दी—आज तुम्हारा शास्त्रज्ञान सार्थक है, तुम्हारा आचरण शास्त्रविहित
है। क्योंकि शास्त्र का अभ्यास कर उसका आचरण नहीं करने वाला व्यक्ति वैसे ही
निन्दित होता है, जैसे हथियारबन्द व्यक्ति युद्ध से भाग कर निन्दा का पात्र होता
है ॥ २५ ॥
अहो धृतिस्तेऽविषयात्मकस्य
यत् त्वं मतिं मोक्षविधावकार्षीः ।
यास्यामि निष्ठामिति बालिशो हि
जन्मक्षयात् त्रासमिहाभ्युपैति ॥ २६ ॥
अन्वयः—अहो ! अविषयात्मकस्य ते धृतिः यत् त्वं मोक्षविधौ मतिम् अकार्षीः,
हि इह बालिशः निष्ठां यास्यामि इति जन्मक्षयात् त्रासम् अभ्युपैति ॥ २६ ॥
व्याख्या—अहो = इत्याश्चर्ये, अविषयात्मकस्य = जितोपभोगस्य, ते = तव नन्दस्य,
धृतिः = धैर्यम्, यत् = येन, त्वम् = भवान्, मोक्षविधौ = निर्वाणपथे, मतिम् = अभि-