सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

३७२ सौन्दरनन्द महाकाव्यम्
महार्णवात् = महासागरात्, पारम् = तटम्, इव = यथा, भीमान्धकारात् = घोरतमसः,
प्रकाशम् = आलोकम्, इव = यथा, च = पुनः, उपलभ्य = प्राप्य - ॥ ६८ ॥
हिन्दी-महाविपत्ति से कुशलक्षेम पाने वाले की तरह, महाबन्धन से मुक्ति पाने
वाले की तरह, नाव के बिना ही महासागर से पार पाने वाले की तरह, गहन अन्ध-
कार से प्रकाश पाने वाले की तरह - ॥ ६८ ॥
रोगादिवारोग्यमसह्यरूपादृणादिवानृण्यमनन्तसङ्ख्यात् ।
द्विषत्सकाशादिव चापयानं दुर्भिक्षयोगाच्च यथा सुभिक्षम् ॥ ६९ ॥
अन्वयः-रोगात् आरोग्यम् इव, असह्यरूपात् अनन्तसङ्ख्यात् ऋणात् अनृण्यम्
इव द्विषत्सकाशात् च अपयानम् इव, दुर्भिक्षयोगात् च सुभिक्षं यथा - ॥ ६९ ॥
व्याख्या-रोगात् = आमयात्, आरोग्यम् = स्वास्थ्यम्, इव = यथा, असह्यरूपात् =
दुःसहरूपात्, अनन्तसङ्ख्यात् = अत्यधिकात्, ऋणात् = धारात्, अनृण्यमिव = अधार्य-
मिव, द्विषत्सकाशात् - द्विषतः = रिपोः, सकाशात् = समीपम्, तस्मात्, च = पुनः,
अपयानम् = पलायनम्, इव = यथा, दुर्भिक्षयोगाच्च = अकालरूपाच्च, सुभिक्षं यथा =
सुकालमिव - ॥ ६९ ॥
हिन्दी-असह्य रोग से आरोग्य पाने वाले की तरह, अनन्तराशि ऋण से उऋण
होने वाले की तरह, शत्रु के समीप से भाग निकलने वाले की तरह और अकाल से
सुकाल में आने वाले की तरह - ॥ ६९ ॥
तद्वत् परां शान्तिमुपागतोऽहं यस्यानुभावेन विनायकस्य ।
करोमि भूयः पुनरुक्तमस्मै नमो नमोऽर्हाय तथागताय ॥ ७० ॥
अन्वयः-अहं यस्य विनायकस्य अनुभावेन परां शान्तिम् उपागतः (अस्मि),
तद्वत् अस्मै अर्हाय तथागताय पुनरुक्तं नमः नमः करोमि ॥ ७० ॥
व्याख्या-अहम् = अश्वघोषः, यस्य विनायकस्य = विशिष्टदेवस्य, अनुभावेन =
परमया कृपया, पराम् = उत्कृष्टां, शान्तिम् = स्वान्तःसुखम्, उपागतः = प्राप्तवान् अस्मि,
तद्वत् = तत्तुल्याय, अस्मै = प्रस्तुताय, अर्हाय = पूज्याय, तथागताय = एतन्नाम्ना
प्रसिद्धाय बुद्धदेवाय, पुनरुक्तम् = भूयोभूयः, नमः नमः = प्रणामं, करोमि = विदधामि ।७०।
हिन्दी-मैं जिस विशिष्ट नायक की परम कृपा से अत्यन्त मानसिक शान्ति को
प्राप्त हुआ हूँ, वैसे ही इस पूज्य तथागत ( बुद्धदेव ) के लिये बार-बार प्रणाम करता
हूँ ॥ ७० ॥
येनाहं गिरिमुपनीय रुक्मशृङ्गं
स्वर्गं च प्लवगवधूनिदर्शनेन ।
कामात्मा त्रिदिवचरीभिरङ्गनाभि-
र्निष्कृष्टो युवतिमये कलौ निमग्नः ॥ ७१ ॥
अन्वयः-येन अहं कामात्मा युवतिमये कलौ निमग्नः रुक्मशृङ्गं गिरि स्वर्गं च
उपनीय प्लवगवधूनिदर्शनेन त्रिदिवचरीभिः अङ्गनाभिः निष्कृष्टः ॥ ७१ ॥