सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

अमृताधिगमः ] सप्तदशः सर्गः ३७१
सर्वक्षये = सकलपदार्थक्षीणे, निवृतस्य = निर्वाणप्राप्तस्य, मे= मम नन्दस्य, किं बत=
का वार्त्ता ? ॥ ६५ ॥
हिन्दी-उस दयालु शास्ता की आज्ञा से हृदय में रहने वाले आसक्ति रूपी काँटे
को निकालकर मैं आज ही ऐसा महान् सुख अनुभव कर रहा हूँ, फिर सारे पदार्थों के
क्षीण होने के बाद निर्वाण मिलने की बात ही क्या ? ॥ ६५ ॥
निर्वाप्य कामाग्निमहं हि दीप्तं धृत्यम्बुना पावकमम्बुनेव ।
ह्लादं परं साम्प्रतमागतोऽस्मि शीतं हृदं घर्म इवावतीर्णः ॥ ६६ ॥
अन्वयः—अहम् अम्बुना पावकम् इव धृत्यम्बुना दीप्तं हि कामाग्निं निर्वाप्य
घर्मे शीतं हृदम् अवतीर्णः इव साम्प्रतं परं ह्लादम् आगतः अस्मि ॥ ६६ ॥
व्याख्या—अहम्= नन्दः, अम्बुना=जलेन, पावकम्=अग्निम्, इव= सदृशम्,
धृत्यम्बुना = धैर्यजलेन, दीप्तम् = ज्वलितम्, हि=इति निश्चयेन, कामाग्निम् = वासना-
वह्निम्, निर्वाप्य = शमनं कृत्वा, घर्मे = आतपे, शीतम् = शीतलम्, हृदम् = सरोवरम्,
अवतीर्णः= अवरोहणः, इव = यथा, साम्प्रतम् = अधुना, परम् = उत्तमम्, ह्लादम् =
हर्षम्, आगतः = प्राप्तः, अस्मि = भवामि ॥ ६६ ॥
हिन्दी-जैसे पानी से आग बुझाई जाती है, वैसे ही धैर्यरूपी जल से प्रज्वलित
कामाग्नि को शान्त कर मैं सम्प्रति गर्मी में शीतल सरोवर में उतरे हुए के समान,
अत्यन्त खुश हो रहा हूँ ॥ ६६ ॥
न मे प्रियं किञ्चन नाप्रियं मे न मेऽनुरोधोऽस्ति कुतो विरोधः ।
तयोरभावात् सुखितोऽस्मि सद्यो हिमातपाभ्यामिव विप्रमुक्तः ॥ ६७ ॥
अन्वयः—न मे किञ्चन प्रियं, न मे किञ्चन अप्रियं, न मे अनुरोधः अस्ति, विरोधः
कुतः ? तयोः अभावात् सद्यः हिमातपाभ्यां विप्रमुक्तः इव सुखितः अस्मि ॥ ६७ ॥
व्याख्या—न=नहि, मे=मम, किञ्चन=किमपि, प्रियम्=कान्तम्, रुचिकरं वा,
न=नहि, मे=मम, किञ्चन=किमपि, अप्रियम्=अरुचिकरम्, न=नहि, मे=मम, अनुरोधः=
आग्रहः, अस्ति=विद्यते, विरोधः = वैरम्, कुतः = कुत्र ? तयोः = उभयोः, अभावात् =
अविद्यमानात्, सद्यः = तत्क्षणमेव, हिमातपाभ्याम् = शैत्यधर्माभ्याम्, विप्रमुक्तः =
विमुक्तः, इव = यथा, सुखितः = हर्षितः, अस्मि = भवामि ॥ ६७ ॥
हिन्दी-मुझे न कुछ प्रिय है और न अप्रिय, न अनुरोध है और न विरोध, इन
दोनों के अभाव से, मैं अब सर्दी-गर्मी के प्रभाव से मुक्त हुए की तरह सुखी हूँ ॥६७॥
महाभयात् क्षेममिवोपलभ्य महावरोधादिव विप्रमोक्षम् ।
महार्णवात् पारमिवाप्लवः सन् भीमान्धकारादिव च प्रकाशम् ॥ ६८ ॥
अन्वयः—महाभयात् क्षेमम् इव महावरोधात् विप्रमोक्षम् इव अप्लवः सन् महा-
र्णवात् पारम् इव भीमान्धकारात् प्रकाशम् इव च उपलभ्य—॥ ६८ ॥
व्याख्या—महाभयात् = महद्भीतेः, क्षेमम् = कुशलम्, इव = यथा, महावरोधात्
= महाविघ्नात्, विप्रमोक्षम् = मुक्तिम्, इव = यथा, अप्लवः = तरणीविहीनः सन्,